کبد چرب به عنوان یکی از شایعترین بیماریهای کبدی در ایران طی دهه اخیر به طرز چشمگیری افزایش یافته است.
طبق جدیدترین آمار منتشر شده توسط mayoclinic در سال ۲۰۲۵، حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد از جمعیت بزرگسال ایران درجات مختلف کبد چرب را تجربه میکنند که به معنای حدود ۲۵ تا ۳۴ میلیون نفر است.
این شیوع بالا نشاندهنده اپیدمی خاموشی است که میتواند به سیروز، نارسایی کبد و بار سنگینی بر نظام سلامت کشور تبدیل شود. افزایش چاقی، الگوی غذایی نامناسب، کمتحرکی، دیابت و برخی عوامل محیطی از دلایل کلیدی این روند هستند که نیازمند آگاهی عمومی و اقدامات پیشگیرانه است.
چاقی و اضافه وزن
رئیس دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی اعلام کرده که بیش از ۷۰ درصد ایرانیها دچار اضافه وزن یا چاقی هستند و این موضوع مهمترین ریسک فاکتور برای ابتلا به کبد چرب است. چاقی موجب رسوب چربی در سلولهای کبد و التهاب مزمن میشود که میتواند به فیبروز و در نهایت سیروز منجر گردد.
مطالعات در کلانشهرها نشان دادهاند شیوع کبد چرب تا ۴۳ درصد در این مناطق رسیده است. کنترل وزن از طریق ورزش منظم و اصلاح رژیم غذایی تنها راه کاهش ریسک ابتلا و پیشرفت بیماری است.
رژیم غذایی نادرست
مصرف بالای غذاهای فرآوریشده، فستفودها، نوشابههای شیرین و تنقلات پرکالری به شدت با افزایش کبد چرب ارتباط دارد. دادههای مندرج در سال ۲۰۲۵ تأکید میکنند افرادی که به صورت مرتب از نوشابههای شیرین استفاده میکنند، سه تا چهار برابر بیشتر در معرض ابتلا به کبد چرب قرار دارند.
رژیم غذایی با حجم کم فیبر و سرشار از قند و چربیهای اشباع، باعث تجمع چربی و التهاب در کبد میشود که پیشروی بیماری را تسریع میکند.
کمتحرکی و سبک زندگی نشسته
مطالعات ملی نشان میدهند نزدیک به ۹۰ درصد افراد بزرگسال ایرانی فعالیت بدنی کافی ندارند که این عامل باعث افزایش تجمع چربی در کبد و مقاومت انسولینی میشود.
بیتحرکی و سبک زندگی کمتحرک، التهاب مزمن سیستمیک و تغییرات هورمونی ایجاد میکند که زمینه ابتلا به کبد چرب را فراهم میکند. برنامههای ورزشی ساده مانند پیادهروی، شنا و ورزشهای گروهی در کاهش شدت این بیماری نقش موثری دارند.
دیابت و اختلالات متابولیک
شیوع دیابت نوع ۲ در ایران حدود ۱۴ درصد است و نزدیک به ۹ میلیون نفر در آستانه پیشدیابت قرار دارند. دیابت از عوامل مهم کبد چرب غیرالکلی است، زیرا مقاومت به انسولین عملکرد متابولیکی کبد را مختل میکند.
مطالعات نشان میدهند بیش از ۶۰ درصد بیماران دیابتی در ایران به درجاتی از کبد چرب مبتلا هستند که کنترل قند خون میتواند به طور چشمگیری روند پیشرفت بیماری را کاهش دهد.
مصرف الکل و داروها
اگرچه شیوع کبد چرب الکلی نسبت به نوع غیرالکلی کمتر است، ولی مصرف طولانیمدت الکل همچنان یک عامل خطرساز مهم به شمار میآید.
علاوه بر این، مصرف برخی داروهای خاص میتواند به دلیل ایجاد اختلالات متابولیکی و التهاب کبد، فرد را در معرض کبد چرب قرار دهد. آگاهی و مصرف دارو تحت نظر پزشک برای جلوگیری از این عوارض ضروری است.
عوامل ژنتیکی و تفاوتهای قومی
مطالعات ژنتیکی در ایران نشان دادهاند که برخی جهشهای خاص موجب افزایش حساسیت افراد به تجمع چربی در کبد میشوند. این عوامل در کنار سبک زندگی ناسالم میتواند خطر ابتلا به بیماری را چند برابر کند. شناسایی و پیگیری افراد پرخطر با تستهای ژنتیکی و ارزیابی خانواده، یکی از اقدامات پیشگیرانه موثر است.
بیماریهای زمینهای
اختلالات تیروئید، سندرم تخمدان پلیکیستیک و آپنه خواب انسدادی از جمله بیماریهای مرتبط با بالا رفتن ریسک ابتلا به کبد چرب هستند.
این بیماریها با تأثیرات متابولیکی و التهابی خود، عملکرد کبد را دچار اختلال کرده و روند بیماری را تسریع میکنند. مدیریت این بیماریها به همراه درمان کبد چرب باید به صورت همزمان انجام شود.
آلودگی هوا و عوامل محیطی
در کلانشهرهای ایران آلودگی هوا افزایش یافته است که ضمن ایجاد مشکلات ریوی، التهابات و آسیبهای متابولیکی بسیاری در بدن ایجاد میکند که کبد چرب را شدیدتر میکند.
مطالعات نشان میدهد که مواجهه طولانی با ذرات معلق و آلایندههای هوا موجب بدتر شدن عملکرد کبد و شدت بیماری میشود. این عامل در کنار دیگر عوامل سبک زندگی اهمیت بالایی دارد.
اهمیت مراجعه به فوق تخصص بیماری های کبد
نظر به شیوع فزاینده کبد چرب و عوارض نگرانکننده آن، مراجعه به فوق تخصص بیماری های گوارش و کبد ضروری است. متخصصین فوق تخصص با بررسیهای جامع بالینی، آزمایشگاهی و تصویربرداری به تشخیص دقیق و درمان اختصاصی بیماری کمک میکنند.
نظرات کاربران