خبرگزاری مهر – گروه استانها، محدثه میرجلیلی؛ پیشگیری یکی از مهمترین ارکان نظام سلامت است؛ با این حال، بخش قابل توجهی از جامعه زمانی به سلامت خود توجه میکند که بیماری بروز کرده باشد. در حالی که بسیاری از بیماریها با واکسیناسیون، غربالگری، تشخیص زودهنگام و اصلاح سبک زندگی قابل پیشگیری یا کنترل هستند.
در همین راستا، مسعود شریفی، معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد، در گفتوگوی تفصیلی با خبرنگار مهر، با تشریح جایگاه پیشگیری در نظام سلامت، درباره کاهش پوشش واکسیناسیون، تبعات واکسنگریزی، اهمیت غربالگری و ضرورت تغییر نگاه جامعه از درمان به پیشگیری سخن گفت.
جایگاه پیشگیری در نظام سلامت را چگونه ارزیابی میکنید؟
فعالیتهای حوزه بهداشت را باید فعالیتهای پایه نظام سلامت دانست. بخش عمده این فعالیتها بر پیشگیری از بیماری، تشخیص زودهنگام و جلوگیری از عوارض بیماریها متمرکز است.
حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد فعالیتهای بهداشت در همین مسیر تعریف میشود. واکسیناسیون نمونهای از پیشگیری اولیه است و در مراحل بعدی نیز با غربالگری و تشخیص زودهنگام تلاش میکنیم بیماری پیش از رسیدن به مراحل جدی شناسایی شود.
غربالگری دیابت و فشار خون، غربالگری نوزادان و برخی غربالگریهای سرطان از جمله اقداماتی است که با همین هدف انجام میشود.
واقعیت این است که هرچه بیماری زودتر شناسایی شود، درمان سادهتر و کمهزینهتر خواهد بود و از تحمیل هزینههای سنگین به فرد، خانواده و نظام سلامت جلوگیری میشود.
واکسنگریزی؛ زنگ خطری که نباید نادیده گرفته شود
واکسنگریزی یکی از چالشهایی است که باید آن را جدی گرفت و برای مدیریت آن همراهی مردم و رسانهها ضروری است.
این موضوع بعد از همهگیری کرونا و مباحثی که پیرامون واکسیناسیون کرونا شکل گرفت، بیشتر مورد توجه قرار گرفت. خوشبختانه هنوز تعداد افرادی که واکسنگریزی دارند به مرحله بحران نرسیده است، اما روند افزایشی آن نگرانکننده است.
واکسیناسیون را میتوان به یک سپر جمعی تشبیه کرد. زمانی که پوشش واکسیناسیون در جامعه مناسب باشد، اگر عامل بیماریزا وارد جامعه شود، امکان انتشار گسترده آن کاهش پیدا میکند.
اما اگر پوشش واکسیناسیون از یک سطح مشخص پایینتر بیاید، احتمال شکلگیری مجدد اپیدمیها افزایش پیدا میکند.
در جمعیت اتباع غیرایرانی استان که در برخی موارد پوشش ایمنسازی پایینتری دارند، هر چند سال یکبار موارد یا طغیانهایی از بیماریهایی مانند سرخک مشاهده میشود. اگر همین ویروس وارد جمعیت ایرانی شود، پوشش مناسب واکسیناسیون مانع از شکلگیری اپیدمی گسترده میشود.
کاهش پوشش واکسن MMR یک هشدار جدی است
یکی از شاخصهای پوشش واکسیناسیون امسال برای نخستین بار به زیر ۹۵ درصد رسیده است. منظور، واکسن MMR است که در یکسالگی و سپس در ۱۸ ماهگی تزریق میشود.
پوشش ۹۵ درصدی یک نقطه بسیار مهم در ایمنسازی جمعیت است و پایین آمدن از این سطح باید به عنوان یک هشدار جدی مورد توجه قرار گیرد.
اگر این روند در سالهای آینده ادامه پیدا کند، احتمال بروز اپیدمی در جمعیت ایرانی نیز افزایش خواهد یافت، خطر بازگشت بیماریهایی که نسل جدید دانشجویان پزشکی آنها را بیشتر در کتابها دیده است.
ادامه واکسنگریزی چه پیامدی خواهد داشت؟
اگر واکسنگریزی ادامه پیدا کند و پوشش ایمنسازی به زیر سطح مطلوب برسد، احتمال بازگشت بیماریهایی مانند فلج اطفال، سرخک، اوریون و دیفتری وجود دارد.
این نکته مهم است که بسیاری از دانشجویان و فارغالتحصیلان پزشکی در سالهای اخیر این بیماریها را بیشتر در کتابها دیدهاند تا در بیمارستان، نباید اجازه دهیم بیماریهایی که با تلاش چندین دهه نظام سلامت کنترل شدهاند، دوباره به جامعه بازگردند.
بخش قابل توجهی از واکسنگریزی نیز ریشه فرهنگی دارد و به باورهای نادرست و اطلاعات غلطی بازمیگردد که گاهی در فضای مجازی و حتی فضای حقیقی منتشر میشود.
اینجاست که نقش رسانه بسیار مهم میشود؛ رسانه باید اطلاعات صحیح و علمی را به زبان قابل فهم در اختیار مردم قرار دهد.
چرا با وجود ارائه خدمات گسترده بهداشتی، هنوز برخی مردم برای دریافت این خدمات مراجعه نمیکنند؟
یکی از مشکلات، ناآگاهی مردم نسبت به خدماتی است که در مراکز بهداشتی ارائه میشود. با وجود اینکه سالهاست این خدمات وجود دارد، هنوز برای بخشی از جامعه شناختهشده نیست.
از سوی دیگر، مردم معمولاً برای خدمات پیشگیرانه اهمیت کمتری قائل هستند. وقتی فرد برای درمان به بیمارستان مراجعه میکند، تجهیزات پیشرفته و اقدامات تخصصی را میبیند و تصور میکند این خدمات اهمیت بیشتری دارند؛ در حالی که بسیاری از خدمات پیشگیرانه بسیار ساده و کمهزینه هستند.
برای مثال، آزمایش FIT برای بررسی خون مخفی در مدفوع، آزمایشی ساده است اما میتواند در تشخیص زودهنگام سرطان روده بزرگ مؤثر باشد.
یا با یک آزمایش ساده قند خون میتوان فرد مبتلا به دیابت را پیش از بروز عوارض شناسایی کرد.
چرا باید نگاه جامعه از درمان به سمت پیشگیری تغییر کند؟
شاید ما هم مانند بسیاری از مردم تا زمانی که بیمار نشویم، به سلامت و پیشگیری توجه جدی نکنیم؛ اما تجربه کشورهایی که توانستهاند امید به زندگی و سطح سلامت مردم را افزایش دهند، نشان میدهد نقطه شروع آنها توجه جدی به پیشگیری بوده است. هدف فقط افزایش طول عمر نیست؛ باید سالهای زندگی همراه با سلامت و توانمندی را افزایش دهیم.
در حال حاضر میان طول عمر طبیعی و سالهای زندگی همراه با توانمندی، به طور میانگین حدود ۱۵ سال فاصله وجود دارد. یعنی ممکن است فرد سالهای پایانی عمر خود را با بیماری، درد، مشکلات حرکتی، بیماری قلبی یا عوارض ناشی از دیابت سپری کند.
اگر بتوانیم این فاصله را کاهش دهیم، کیفیت زندگی افراد و خانوادهها به شکل قابل توجهی افزایش خواهد یافت.
پنجشنبهها؛ فرصتی برای افزایش دسترسی به خدمات بهداشتی
هدف اصلی ما افزایش شاخصها به خودی خود نیست؛ شاخصها ابزار سنجش وضعیت سلامت هستند و هدف نهایی، ارتقای سلامت مردم است.
با توجه به اینکه پنجشنبه ممکن است برای بخشی از مردم زمان مناسبتری برای مراجعه باشد، تلاش شده واحدهای بهداشتی با ساعات کاری مناسب در این روز فعال باشند.
هرچه دسترسی مردم به خدمات پیشگیرانه آسانتر شود، احتمال استفاده از این خدمات نیز افزایش پیدا میکند.
نظرات کاربران