به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از سازمان بهزیستی کشور، نشست رویکرد ICOPE (مراقبت یکپارچه سالمندان) در توانبخشی سالمندان امروز اول تیر با حضور سید جواد حسینی رئیس سازمان بهزیستی کشور، فاطمه عباسی معاون توانبخشی، جان جبور نماینده سازمان جهانی بهداشت در ایران، رحیم تقی زاده مدیر بخش ارتقاء سلامت سازمان جهانی بهداشت در ایران، سیده صالحه مرتضوی رئیس اداره سلامت سالمندان وزارت بهداشت و جمعی از متخصصان برگزار شد.
عباسی در این نشست با تبیین ظرفیتهای موجود برای ارائه خدمات یکپارچه سالمندان اظهار کرد: براساس جدیدترین دادههای سازمان ملل نرخ رشد جمعیت جهان از ۱.۸ درصد در سال ۱۹۸۰ به ۰.۹ درصد در سال ۲۰۲۵ کاهش یافته و جمعیت جهان به سمت سالمندی در حال حرکت است.
وی با اشاره به شتاب سالمندی در ایران افزود: در ایران نیز سالمندی جمعیت با سرعت بالایی در حال افزایش است بهگونهای که سهم افراد بالای ۶۰ سال در سال ۱۳۹۵ حدود ۱۰ درصد بود، این رقم در سال ۱۴۰۴ به ۱۴ درصد رسیده و پیشبینی میشود در سال ۱۴۳۰ به ۳۱ درصد برسد. همچنین تعداد تولدهای سالانه از حدود یکمیلیون و ۵۰۰ هزار نفر به ۸۹۲ هزار نفر کاهش یافته است.
معاون توانبخشی سازمان بهزیستی کشور با بیان اینکه استان گیلان با نرخ سالمندی حدود سه واحد درصد بالاتر از میانگین کشور، سالمندترین استان محسوب میشود، گفت: استانهای سیستان و بلوچستان، کهگیلویه و بویراحمد و گلستان نیز در زمره جوانترین استانهای کشور قرار دارند.
عباسی با اشاره به پدیده زنانهشدن سالمندی تصریح کرد: افزایش امید به زندگی زنان، بالا رفتن نرخ طلاق در سنین بالا و تحولات فرهنگی و اجتماعی از جمله عواملی است که موجب پررنگتر شدن ابعاد زنانه سالمندی شده است.
وی ادامه داد: سالمندی جمعیت تحت تأثیر عواملی همچون افزایش امید به زندگی، بهبود خدمات بهداشتی، پیشرفتهای پزشکی، کاهش مرگومیر کودکان و کاهش نرخ باروری رخ داده است. از سوی دیگر، افزایش میانگین سن ازدواج، رشد تعداد افراد مجرد، مشکلات اقتصادی و تغییرات سبک زندگی نیز در کاهش نرخ باروری و شتاب سالمندی نقش داشتهاند.
معاون توانبخشی سازمان بهزیستی کشور با اشاره به چشمانداز آینده ایران گفت: اگر روند کنونی ادامه یابد در سال ۱۴۳۰ حدود ۳۱ درصد جمعیت کشور سالمند خواهد بود و ایران در ردیف کشورهای بسیار سالخورده قرار میگیرد. در این مسیر، سناریوهای مختلفی از جمله سالمندی مخاطرهآمیز، تاریکروشن سالمندی، سپیدهدم سالمندی و سالمندی سعادتمند پیشروی کشور قرار دارد.
عباسی تأکید کرد: برای رسیدن به وضعیت مطلوب باید مجموعهای از اقدامات فوری، میانمدت و بلندمدت در دستور کار قرار گیرد. اصلاح ساختار صندوقهای بازنشستگی، توسعه نظامهای مراقبت و درمان تخصصی سالمندان، ایجاد و گسترش مراکز روزانه نگهداری سالمندان و طراحی بستههای جامع بیمه سلامت از جمله اقدامات فوری در این حوزه است.
وی افزود: در اقدامات میانمدت نیز تدوین قوانین جامع سالمندی، اصلاح سن بازنشستگی، فراهمکردن امکان ماندن داوطلبانه سالمندان در بازار کار، سرمایهگذاری در فناوریهای مراقبت هوشمند و ترویج فرهنگ تکریم و مشارکت اجتماعی سالمندان باید مورد توجه قرار گیرد.
معاون توانبخشی سازمان بهزیستی کشور با اشاره به اقدامات بلندمدت در حوزه سالمندی گفت: برنامهریزی جامع برای جمعیت سالمند از طریق اصلاح معماری شهری، تقویت الگوهای پسانداز شخصی و سرمایهگذاری فردی و ایجاد نهادهای تحقیقاتی تخصصی، از ضرورتهای آینده کشور در مواجهه با سالمندی جمعیت است.
عباسی با اشاره به تجربه کشورهای موفق در مدیریت سالمندی اظهار کرد: تجربه ژاپن، کره جنوبی و کشورهای اسکاندیناوی نشان میدهد که با سرمایهگذاری بهموقع در حوزه بهداشت، تأمین اجتماعی و نهادهای حمایتی میتوان ضمن حفظ کیفیت زندگی سالمندان بار اقتصادی ناشی از سالمندی را نیز مدیریت کرد.
۲۶۴ هزار سالمند دارای معلولیت تحت پوشش بهزیستی
وی در تشریح برنامههای معاونت توانبخشی ویژه سالمندان گفت: در حال حاضر ۲۶۴ هزار سالمند دارای معلولیت تحت پوشش سازمان بهزیستی قرار دارند که از این تعداد، ۱۴۶ هزار نفر مرد و ۱۱۷ هزار نفر زن هستند. همچنین ۷۶ هزار زن سرپرست خانوار سالمند نیز تحت پوشش سازمان بهزیستی قرار دارند از میان سالمندان تحت پوشش حوزه توانبخشی، پنج درصد دارای معلولیت خیلی شدید، ۴۰ درصد دارای معلولیت شدید، ۳۱ درصد دارای معلولیت متوسط و ۲۴ درصد دارای معلولیت خفیف هستند.
عباسی با اشاره به اقدامات توانبخشی برای سالمندان گفت: ۱۶۴ مرکز روزانه توانبخشی ویژه سالمندان در کشور فعال است که به هشت هزار نفر خدمات آموزشی، توانبخشی، هنری و روانپزشکی ارائه میکنند. همچنین برنامه ارتقای توانمندی سالمندان با هدف بهبود کیفیت زندگی برای ۱۲۰۰ نفر اجرا شده است.
وی ادامه داد: در حوزه آگاهسازی و پیشگیری از معلولیت دوران سالمندی نیز ۱۴۲ هزار نفر از افراد بالای ۵۰ سال آموزش دیدهاند همچنین خدمات مراقبت در منزل برای ۷۴۴۰ سالمند، نگهداری و توانبخشی سالمندان در مراکز شبانهروزی برای ۲۰ هزار و ۵۰۰ نفر در ۳۱۵ مرکز و ویزیت در منزل برای ۲۱ هزار و ۳۵۵ سالمند ارائه شده است.
معاون توانبخشی سازمان بهزیستی کشور درباره اقدامات حمایتی از سالمندان گفت: کمکهزینه معیشت برای ۲۸ هزار سالمند بهصورت ماهانه و در قالب مستمری از دو میلیون و ۱۰۰ هزار تومان تا شش میلیون و ۵۰۰ هزار تومان پرداخت میشود. تأمین لوازم بهداشتی و پوشینه برای ۸۸۴۴ نفر از دیگر اقدامات حمایتی سازمان است. این کمکهزینه در سال گذشته یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان بود و امسال براساس سطح معلولیت از یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان تا سه میلیون تومان پرداخت میشود.
وی ادامه داد: پرداخت حق پرستاری و مددکاری برای ۱۰۵ هزار و ۵۰۰ سالمند، خرید خدمات توانپزشکی برای ۱۵ هزار و ۷۵۰ نفر، تأمین اندامهای مصنوعی برای ۵۰۰ نفر و تأمین وسایل کمکتوانبخشی برای ۳۲ هزار و ۲۵۰ سالمند از دیگر خدمات سازمان بهزیستی در حوزه سالمندان است.
معاون توانبخشی سازمان بهزیستی کشور در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به الگوی ICOPE گفت: این الگو میتواند بهعنوان چارچوبی علمی و عملی برای ارائه خدمات ادغامیافته توانبخشی به سالمندان در کشور مورد استفاده قرار گیرد. الگوی ICOPE با تمرکز بر عملکرد و توانمندی سالمند، ابعاد مختلف سلامت از جمله تحرک، تغذیه، شنوایی، بینایی، خلقوخو، شناخت و تعامل اجتماعی را بهصورت منظم و ساختارمند ارزیابی میکند.
وی در پایان تأکید کرد: اجرای غربالگری ICOPE میتواند زمینه مراقبتهای یکپارچه و هماهنگ را فراهم کند. انجام این ارزیابیها به سالمندان و خانوادههای آنان کمک میکند تا درک روشنتری از وضعیت عملکردی و سلامت خود داشته باشند و بدانند برای حفظ یا بهبود وضعیت خود به چه خدماتی نیاز دارند.
آموزش خانوادهها بخش جداییناپذیر مراقبت یکپارچه از سالمندان
احمد دلبری دکترای تخصصی سالمندشناسی و مشاور رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به اهمیت رویکردهای نوین در مراقبت از سالمندان اظهار کرد: اگر امروز در چارچوب سالمندی، فردی را ارزیابی کنیم و مشخص شود که دچار ضعف عضلانی، خطر سقوط، سوءتغذیه، افت شناختی، افسردگی یا کاهش عملکرد است، پرسش اصلی این است که فردا چه اتفاقی برای او خواهد افتاد؟ آیا صرف شناسایی مشکل، زندگی سالمند را تغییر میدهد؟
وی افزود: پاسخ روشن است، شناسایی تنها نقطه آغاز است و تغییر واقعی زمانی رخ میدهد که سالمند، خانواده و مراقب او بدانند چه کاری باید انجام دهند، چه زمانی باید نگران شوند، چگونه از سقوط پیشگیری کنند، چگونه تغذیه را اصلاح کنند، داروها را مدیریت کنند، با اختلال حافظه برخورد کنند و استقلال سالمند را تا حد امکان حفظ کنند.
مشاور رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به تجربههای گذشته در حوزه سالمندی گفت: در گذشته نیز تجربههایی در زمینه شناسایی سالمندان بسیار پرخطر، پرخطر و در معرض خطر وجود داشت اما بدون برنامه مشخص برای ادامه مسیر، این شناساییها به نتیجه مطلوب نمیرسید بنابراین، غربالگری و ارزیابی زمانی ارزشمند است که به مداخله، آموزش و پیگیری منجر شود.
دلبری با تأکید بر اهمیت رویکرد ICOPE در حوزه سالمندی تصریح کرد: اهمیت این رویکرد در آن است که نگاه ما را از درمان صرف بیماریها به سمت حفظ ظرفیت عملکردی و استقلال سالمند تغییر میدهد. با این حال، اگر این رویکرد با آموزش و توانمندسازی همراه نشود خطر آن وجود دارد که در سطح فرمها، غربالگریها و ارجاعها باقی بماند و وارد زندگی روزمره سالمندان نشود.
وی ادامه داد: باید این پرسش را جدی بگیریم که مراقبت واقعی از سالمند در کجا اتفاق میافتد؟ بخش مهمی از مراقبت سالمندان در کشور ما در خانه و توسط همسر، فرزند، عروس، داماد یا مراقبان غیررسمی انجام میشود. بنابراین هیچ نظام مراقبتی هرچقدر هم علمی و دقیق طراحی شده باشد، بدون مشارکت و توانمندسازی خانواده پایدار نخواهد بود.
مشاور رئیس سازمان بهزیستی کشور با بیان اینکه آموزش سالمندان و خانوادهها یک فعالیت جانبی نیست، گفت: از این منظر، آموزش سالمندان، خانوادهها و مراقبان غیررسمی، خود بخشی از مراقبت یکپارچه است و باید در کنار نظام غربالگری، ارجاع و ارائه خدمات طراحی شود.
دلبری با اشاره به ظرفیتهای علمی و اجرایی کشور در حوزه سالمندی افزود: خوشبختانه در کشور ظرفیتهای ارزشمندی برای این کار وجود دارد. مرکز تحقیقات سالمندی، گروه آموزش سالمندی دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی به عنوان نخستین گروه آموزشی سالمندی کشور با بیش از ۲۵ سال سابقه فعالیت و انجمن علمی سالمندی ایران، مجموعهای از تجربههای آموزشی، پژوهشی و اجتماعی را در اختیار دارند که میتواند در خدمت اجرای علمی و بومی رویکرد ICOPE قرار گیرد.
مشاور رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به ظرفیتهای این سازمان گفت: سازمان بهزیستی کشور نیز از ظرفیت بسیار مهمی برخوردار است. شبکه مراکز، برنامههای توانبخشی مبتنی بر جامعه یا CBR، ارتباط با خانوادهها، تجربه کار میدانی و دسترسی به گروهی از سالمندان که شاید کمتر از مسیرهای کلاسیک نظام سلامت دیده شوند، از جمله این ظرفیتهاست.
دلبری تأکید کرد: اگر این ظرفیتها در کنار چارچوب علمی سازمان جهانی بهداشت قرار گیرد، میتوانیم صرفاً یک برنامه ارزیابی طراحی نکنیم بلکه آن را به مسیری واقعی برای حفظ عملکرد، استقلال و کیفیت زندگی سالمندان تبدیل کنیم.
وی در پایان پیشنهاد کرد: در کنار طراحی نظام غربالگری، ارجاع و ارائه خدمات، یک مسیر ملی آموزش و توانمندسازی سالمندان و مراقبان غیررسمی مبتنی بر الگوی ICOPE طراحی شود. مسیری که آموزشهای ساده، استاندارد، علمی و قابل اجرا را با زبانی قابل فهم در اختیار سالمندان، خانوادهها و مراقبان آنان قرار دهد.
نظرات کاربران