خبرگزاری مهر، گروه استانها: کوچ برای عشایر فقط جابهجایی از یک نقطه به نقطه دیگر نیست، کوچ یعنی تغییر محل زندگی، جابهجایی دام، تغییر مسیر دسترسی به آب و علوفه و زندگی در مناطقی که فاصله زیادی با مراکز اداری و خدماتی دارند.
با این حال بخش قابل توجهی از خدمات مورد نیاز عشایر همچنان در ساختاری ارائه میشود که بر پایه سکونت ثابت، مراجعه حضوری و فرآیندهای اداری چندمرحلهای شکل گرفته است.
عشایر برای ادامه زندگی و تولید، به آب شرب و آب دام، ایلراه، آرد، نهاده و علوفه، خدمات دامپزشکی، تسهیلات بانکی، مدرسه، اینترنت، انرژی، تجهیزات زندگی، بازار فروش محصولات و زیرساختهای گردشگری نیاز دارند اما بسیاری از این خدمات در اختیار یک دستگاه واحد نیست.
در یک سو عشایری قرار دارد که در مسیر کوچ جابهجا میشود و در سوی دیگر ساختاری اداری که هر خدمت را در چارچوب ضوابط و مجوزهای خاص خود ارائه میکند.
در چنین شرایطی، پرسش اصلی این گزارش نه درباره اصل وجود مشکلات، بلکه درباره مسیری است که یک مطالبه عشایری باید طی کند تا به خدمت واقعی تبدیل شود.
روایت عشایر؛ مطالبات روی زمین مانده
مهدی بهزادی، نماینده عشایر، در گفتوگو با خبرنگار مهر با اشاره به اهمیت تشکیل شورای عشایر اظهار کرد: این شورا فرصت مناسبی است تا عشایر بتوانند مشکلات و مطالبات خود را به صورت مستقیم مطرح کنند.
وی افزود: حضور مسئولان و مدیران دستگاههای مختلف در چنین نشستهایی میتواند به شناخت دقیقتر مشکلات جامعه عشایری و پیگیری مسائل کمک کند.
بهزادی بر ضرورت توجه مدیران به مسائل واقعی عشایر تأکید کرد و گفت: مشکلات عشایر باید از نزدیک دیده و برای آنها راهکار اجرایی پیدا شود.
راه و آب؛ دو مطالبه اصلی عشایر
نادر نادری از عشایر یاسوج در گفتوگو با خبرنگار مهر با اشاره به ظرفیت تولیدی عشایر اظهار کرد: جامعه عشایری در حوزه دامداری، کشاورزی و صنایع دستی ظرفیتهای زیادی دارد و بخش مهمی از زندگی عشایر بر پایه تولید استوار است.
وی افزود: با وجود این ظرفیتها، مشکلات زیرساختی همچنان زندگی عشایر را تحت تأثیر قرار داده و راه، آب و دسترسی به خدمات از مهمترین دغدغههای این جامعه است.
نادری ادامه داد: راههای عشایری نیازمند توجه و اعتبار هستند و در بسیاری از مناطق، دسترسی مناسب برای رفتوآمد عشایر و انتقال محصولات وجود ندارد.
وی تأمین آب را یکی دیگر از مطالبات مهم عشایر دانست و گفت: تأمین آب باید به شکل پایدار انجام شود تا خانوادههای عشایری و دامهای آنها با مشکل مواجه نشوند.
این نماینده عشایر همچنین خواستار پرداخت تسهیلات کمبهره و بلندمدت شد و افزود: عشایر برای توسعه فعالیتهای تولیدی و ایجاد اشتغال به تسهیلاتی نیاز دارند که بازپرداخت آن با شرایط اقتصادی آنها تناسب داشته باشد.
سایهبان، انرژی و امکانات؛ نیازهای زندگی کوچنشینی
نادری گفت: ایجاد سکو و سایهبان، سرویسهای بهداشتی، پنلهای خورشیدی و دوش خورشیدی از دیگر نیازهای عشایر است که باید در مناطق استقرار آنها مورد توجه قرار گیرد.
وی همچنین به موضوع آموزش اشاره کرد و افزود: مدارس عشایری و مدارس شبانهروزی نیازمند توجه بیشتری هستند و تجهیزات آموزشی باید متناسب با نیاز دانشآموزان عشایری تأمین شود.
نادری ادامه داد: دسترسی به داروهای دامپزشکی و خدمات مرتبط با سلامت دام نیز برای عشایر اهمیت زیادی دارد، زیرا دام بخش اصلی سرمایه و معیشت بسیاری از خانوارهای عشایری است.
وی بر ضرورت ایجاد زیرساخت برای تولید و صنایع دستی عشایر تأکید کرد و گفت: محصولاتی مانند پشم و دستبافتههای عشایری ظرفیت اقتصادی دارند و باید زمینه فرآوری و فروش آنها فراهم شود.
گردشگری؛ ظرفیتی برای اشتغال عشایر
عباس برزگر کارآفرین عشایری، در گفتوگو با خبرنگار مهر گردشگری عشایری را یکی از ظرفیتهای مهم این جامعه دانست و اظهار کرد: سبک زندگی عشایری، فرهنگ، غذا، موسیقی و شیوه زندگی کوچنشینی میتواند برای گردشگران جذاب باشد.
وی افزود: گردشگری عشایری میتواند زمینه ایجاد اشتغال و درآمد را برای خانوارهای عشایری فراهم کند و به رونق اقتصادی مناطق عشایری کمک کند.
برزگر بر ضرورت آموزش و توانمندسازی عشایر در حوزه گردشگری تأکید کرد و گفت: عشایر باید برای حضور در این حوزه آموزش ببینند و بتوانند از ظرفیتهای موجود درآمد پایدار ایجاد کنند.
وی ادامه داد: توسعه گردشگری عشایری نباید به تغییر سبک زندگی و فرهنگ عشایر منجر شود، بلکه باید به حفظ همین فرهنگ و معرفی آن کمک کند.
میرزاوند؛ قوانین عشایری نیازمند بازنگری است
رئیس سازمان امور عشایر ایران، در گفتوگو با خبرنگار مهر با اشاره به مسائل جامعه عشایری اظهار کرد: بخشی از مشکلات عشایر به قوانین و رویههایی بازمیگردد که نیازمند اصلاح و بازنگری هستند.
جهانبخش میرزاوند افزود: برای حل مشکلات عشایر باید شرایط واقعی زندگی کوچنشینی مورد توجه قرار گیرد و نمیتوان برای همه مناطق و همه خانوارهای عشایری یک نسخه واحد در نظر گرفت.
وی بر ضرورت همکاری دستگاههای مختلف برای حل مسائل عشایر تأکید کرد و گفت: دستگاههای نظارتی و قضایی باید در کنار اجرای قوانین، در رفع موانع و ارائه راهکارهای قانونی نیز نقش داشته باشند.
آب پایدار و انرژی خورشیدی در دستور کار عشایر
رئیس سازمان امور عشایر ایران تأمین آب پایدار را یکی از مسائل مهم عشایر دانست و افزود: باید به سمت شناسایی منابع آب، بهسازی منابع موجود و ایجاد راهکارهای پایدار برای تأمین آب حرکت کرد.
وی درباره تأمین انرژی عشایر نیز گفت: استفاده از پنلهای خورشیدی یکی از راهکارهای تأمین انرژی در مناطق عشایری است و باید برای توسعه این تجهیزات برنامهریزی شود.
میرزاوند همچنین بر توجه به آموزش و خدمات ارتباطی عشایر تأکید کرد و گفت: خدمات آموزشی و ارتباطی باید متناسب با شرایط زندگی کوچنشینان ارائه شود.
وی بر ضرورت ثبت مسیرهای کوچ و توجه به ایلراهها تأکید کرد و افزود: مسیرهای کوچ بخشی از زندگی و تولید عشایر هستند و باید در برنامهریزیهای مربوط به این جامعه مورد توجه قرار گیرند.
رئیس سازمان امور عشایر ایران همچنین توسعه زنجیره تولید، حمایت از فروش محصولات عشایری و ایجاد بازار برای تولیدات این جامعه را ضروری دانست و بر استفاده از ظرفیت گردشگری عشایری تأکید کرد.
رحمانی؛ راه، آب و بازار در اولویت عشایر
استاندار کهگیلویه و بویراحمد، در گفتوگو با خبرنگار مهر با اشاره به مسائل جامعه عشایری اظهار کرد: موضوعات مربوط به عشایر باید در قالب برنامههای مشخص و با همکاری دستگاههای اجرایی دنبال شود.
یدالله رحمانی افزود: بازگشایی و بهسازی راههای عشایری از جمله موضوعات مهمی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
وی تأمین آب عشایر را از دیگر موضوعات مهم عنوان کرد و گفت: موضوع آب باید در مناطق عشایری با جدیت دنبال شود و نیازهای این جامعه در برنامههای اجرایی دستگاهها لحاظ شود.
استاندار کهگیلویه و بویراحمد همچنین بر تأمین نهاده و علوفه مورد نیاز عشایر تأکید کرد و افزود: دسترسی مناسب عشایر به نهادههای مورد نیاز دام از مسائل مهم در حوزه معیشت و تولید است.
وی بازار محصولات عشایری را نیز مورد توجه قرار داد و گفت: باید برای فروش محصولات عشایر و ایجاد بازار مناسب برای تولیدات این جامعه برنامهریزی شود.
رحمانی توسعه اینترنت و ارتباطات در مناطق عشایری را از دیگر موضوعات مورد نیاز دانست و بر ضرورت تقویت زیرساختهای ارتباطی تأکید کرد.
بهرامی؛ عشایر نباید گرفتار فرآیندهای پیچیده شوند
نماینده مردم بویراحمد، دنا و مارگون در مجلس شورای اسلامی، در گفتوگو با خبرنگار مهر با اشاره به مشکلات عشایر اظهار کرد: عشایر نباید برای دریافت خدمات و اجرای طرحهای مورد نیاز خود درگیر فرآیندهای پیچیده اداری شوند.
محمد بهرامی افزود: دستگاههای اجرایی باید شرایطی فراهم کنند که مسائل عشایر با سرعت بیشتری بررسی و برای آنها راهکار اجرایی ارائه شود.
وی بر ضرورت توسعه زیرساختهای مناطق عشایری تأکید کرد و گفت: آب، راه و دیگر زیرساختهای مورد نیاز باید متناسب با شرایط این جامعه توسعه پیدا کند.
نماینده مردم بویراحمد، دنا و مارگون در مجلس شورای اسلامی ظرفیت فرهنگی و تاریخی عشایر را نیز مورد توجه قرار داد و افزود: فرهنگ عشایری یکی از ظرفیتهای مهم استان است و میتوان از این ظرفیت در حوزه گردشگری استفاده کرد.
وی بر ضرورت توجه به ظرفیت ثبت جهانی فرهنگ عشایری نیز تأکید کرد.
بروکراسی؛ گرهای در کنار کمبود زیرساخت
برآیند صحبتهای عشایر و مسئولان نشان میدهد مسئله عشایر را نمیتوان تنها با عنوان کمبود اعتبار یا نبود زیرساخت توضیح داد.
بخش مهمی از مشکلات به نحوه رسیدن خدمت به عشایر مربوط است، خدمتی که باید از چند دستگاه عبور کند تا به مقصد برسد.
عشایری که برای آب، راه، مدرسه، دامپزشکی، انرژی، تسهیلات یا اجرای یک طرح اقتصادی درخواست دارد، ممکن است با چند متولی، چند نوع مجوز و چند مرحله پیگیری روبهرو شود.
این وضعیت زمانی پیچیدهتر میشود که محل زندگی عشایر از مراکز شهرستان و استان فاصله داشته باشد و دسترسی به اینترنت یا خدمات الکترونیک نیز کامل نباشد.
تعدد متولیان؛ یک مطالبه، چند مرحله
یکی از مهمترین مسائل، پراکندگی مسئولیتها میان دستگاههاست.
آب، راه، منابع طبیعی، آموزش، ارتباطات، دامپزشکی، نهاده، تسهیلات، گردشگری و بازار هرکدام متولیان متفاوتی دارند.
در نتیجه، یک مطالبه ساده مانند ایجاد یک زیرساخت در منطقه عشایری ممکن است نیازمند مکاتبه و هماهنگی میان چند دستگاه باشد.
این فرآیند برای یک شهروند ساکن شهر ممکن است با چند مراجعه قابل پیگیری باشد، اما برای عشایری که در منطقهای دورافتاده مستقر است، هزینه و زمان بیشتری دارد.
قانون باید شرایط کوچ را ببیند
مسئله دیگری که از صحبتهای مطرحشده قابل استخراج است، فاصله میان برخی مقررات و واقعیت زندگی عشایری است.
جامعه عشایری محل سکونت ثابت ندارد و خدمات نیز باید متناسب با همین ویژگی ارائه شود.
اگر ارائه خدمت صرفاً بر اساس ساختارهای ثابت اداری انجام شود، بخشی از جامعه عشایری عملاً با مانع دسترسی مواجه خواهد شد.
اصلاح فرآیندها، کاهش مراجعات حضوری، توسعه خدمات سیار، استفاده از خدمات الکترونیک، هماهنگی بین دستگاهها و تسهیل صدور مجوزها میتواند بخشی از این فاصله را کاهش دهد.
کوچ ادامه دارد؛ بروکراسی نباید متوقف بماند
عشایر در کاکان مجموعهای از مطالبات را مطرح کردند که از آب و راه تا آموزش، اینترنت، انرژی، تسهیلات، دامپزشکی، تولید، بازار و گردشگری را دربرمیگیرد.
مسئولان نیز بر بخشی از همین مطالبات تأکید کردند و از اصلاح قوانین، توسعه زیرساختها و تسهیل امور سخن گفتند.
اکنون مسئله اصلی، تبدیل این اظهارات به سازوکار اجرایی است زیرا جامعهای که برای تولید، زندگی و کوچ خود دائماً در حرکت است، نمیتواند برای دریافت هر خدمت در چرخه طولانی مراجعه، مکاتبه و مجوز گرفتار شود.
اگر قرار است حمایت از عشایر از مرحله شعار و جلسه عبور کند، نخست باید مسیر رسیدن خدمت به این جامعه کوتاه شود؛ زیرا برای عشایر، یک امضای اداری در شهر میتواند به اندازه یک مسیر طولانی در ایلراه هزینه و زمان داشته باشد.
نظرات کاربران