تعویض مفصل زانو معمولاً برای افرادی انجام می شود که دچار آسیب پیشرفته مفصل، درد و محدودیت حرکتی شدید، تغییر شکل زانو یا عدم پاسخ مناسب به درمان های غیرجراحی هستند.
مدت زمان عمل توسط جراح تعویض مفصل زانو در شیراز معمولاً ۱ تا ۲ ساعت است و بسته به شرایط بیمار، بستری ممکن است حدود ۱ تا ۳ روز طول بکشد.
راه رفتن خیلی زود پس از عمل و با کمک واکر یا عصا آغاز می شود و بسیاری از فعالیت های روزمره طی ۳ تا ۶ هفته قابل انجام هستند؛ با این حال، بهبودی کامل ممکن است چند ماه زمان ببرد.
تعویض مفصل زانو دقیقاً چیست؟
تعویض مفصل زانو (Knee Replacement) نوعی عمل جراحی است که در آن سطوح آسیب دیده استخوان و غضروف زانو برداشته و با قطعات مصنوعی جایگزین می شوند.
در تعویض کامل زانو (Total Knee Replacement)، سطوح اصلی آسیب دیده مفصل بازسازی می شوند؛ اما در تعویض جزئی (Partial Knee Replacement) فقط بخش آسیب دیده جایگزین می شود.
در تعویض کامل مفصل زانو، سطوح آسیب دیده انتهای استخوان ران، بالای استخوان ساق و درشت نی اصلاح و با اجزای مصنوعی فلزی و پلی اتیلنی جایگزین می شوند.
در برخی بیماران، سطح پشتی کشکک نیز بازسازی می شود. این عمل در واقع بیشتر بازسازی سطوح مفصل است، نه خارج کردن کامل استخوان ها! در مقابل، در تعویض جزئی فقط بخش آسیب دیده زانو جایگزین می شود.
به گفته Mayo Clinic، پروتز زانو معمولاً از اجزای فلزی برای بازسازی سطوح استخوان ران و ساق و یک قطعه پلاستیکی با چگالی بالا برای جایگزینی سطح غضروفی تشکیل می شود. هدف، ایجاد سطوحی صاف تر برای حرکت مفصل و در نتیجه کاهش درد و بهبود عملکرد زانو است. (منبع)
چه کسانی به تعویض مفصل زانو نیاز دارند؟
شایع ترین علت انجام تعویض مفصل زانو، آرتروز پیشرفته زانو است. در این وضعیت، غضروف مفصلی به تدریج از بین می رود و تماس نامناسب سطوح مفصل می تواند باعث درد، خشکی و کاهش حرکت شود.
چه نشانه هایی باید ببینیم تا به تعویض مفصل زانو روی بیاوریم؟
- عدم بهبود با روش هایی مانند دارو، تزریق، فیزیوتراپی یا سایر درمان ها
- درد یا خشکی شدید که فعالیت های روزمره را محدود کند
- درد متوسط تا شدید در زمان استراحت
- التهاب و تورم مزمن
- تغییر شکل زانو
دکتر سید احمد سبحانی متخصص ارتوپدی نیز صراحتاً می گوید که جراحی الزاماً انتخاب اول نیست! توصیه به جراحی بر اساس درد و ناتوانی بیمار است، نه صرفاً سن.
بنابراین، سه سوال در ارزیابی بیمار اهمیت زیادی پیدا می کند:
- درد تا چه اندازه زندگی روزمره را مختل کرده است؟
- آسیب ساختاری مفصل چقدر پیشرفته است؟
- آیا درمان های غیرجراحی مناسب امتحان شده و پاسخ کافی نداده اند؟
پاسخ این سه سوال در کنار معاینه و تصاویر رادیولوژی، تصمیم گیری را بسیار دقیق تر از توجه به سن به تنهایی می کند.
تعویض مفصل زانو در شیراز چگونه انجام می شود؟
عمل تعویض کامل مفصل زانو معمولاً حدود ۱ تا ۲ ساعت طول می کشد؛ البته زمان واقعی بسته به وضعیت بیمار، نوع آسیب و پیچیدگی جراحی متفاوت است.
بیهوشی می تواند عمومی یا انواع بی حسی ناحیه ای مانند بی حسی نخاعی باشد و انتخاب روش بیهوشی با توجه به وضعیت بیمار و نظر تیم بیهوشی انجام می شود.
در جریان جراحی، غضروف و قسمت های آسیب دیده سطوح مفصل برداشته می شوند، اجزای فلزی در محل مناسب قرار می گیرند و یک قطعه پلاستیکی پزشکی میان آنها قرار می گیرد تا حرکت مفصل امکان پذیر شود. بسته به شرایط، درباره سطح کشکک نیز تصمیم گیری می شود.
به گفته AAOS بیش از ۹۰ درصد تعویض های مدرن زانو تا ۱۵ سال پس از جراحی همچنان عملکرد مناسبی دارند. این عدد البته به معنی تضمین طول عمر یکسان برای همه بیماران نیست و عواملی مانند وضعیت بیمار، نوع ایمپلنت، فعالیت های بدنی و مراقبت های پس از عمل می توانند اهمیت داشته باشند.
مراحل قبل و بعد از جراحی مفصل زانو
تعویض مفصل یک جراحی انتخابی و برنامه ریزی شده است و حتماً باید برنامه توانبخشی و آمادگی عضلات قبل از عمل در دستور کار قرار گیرد.
پیش از جراحی، وضعیت عمومی بیمار بررسی می شود و بسته به شرایط فرد ممکن است آزمایش خون و ادرار، نوار قلب و ارزیابی بیماری های زمینه ای انجام شود. فهرست داروهای مصرفی نیز باید در اختیار جراح و تیم بیهوشی قرار گیرد.
پس از ترخیص، مراقبت از محل جراحی، مصرف منظم داروهای تجویزشده و انجام تمرین های توصیه شده اهمیت زیادی دارد.
معمولاً افزایش قرمزی، ترشح از محل زخم، تب مداوم یا افزایش درد می تواند از علائم عفونت باشد و باید سریعاً به پزشک اطلاع داده شود.
تورم پا و زانو نیز در هفته ها و حتی ماه های نخست می تواند وجود داشته باشد. تورم خفیف تا متوسط ممکن است حدود سه تا شش ماه باقی بماند، اما تورم جدید یا شدید، بخصوص همراه با درد ساق، باید از نظر احتمال لخته خون بررسی شود.
از سوی دیگر، انجام فیزیوتراپی نیز بسیار اهمیت دارد و صرفاً برای کم کردن درد نیست؛ هدف آن بازگرداندن قدرت عضلات، افزایش دامنه حرکتی و کمک به راه رفتن طبیعی است.
دوره نقاهت تعویض مفصل زانو چقدر است؟
یکی از برداشت های اشتباه درباره تعویض مفصل این است که بیمار باید برای مدت طولانی کاملاً بی حرکت بماند. بسیاری از بیماران چند ساعت پس از عمل تمرین های اولیه را شروع می کنند و با کمک فیزیوتراپیست برای راه رفتن و بازیابی حرکت زانو اقدام می کنند.
معمولاً بیماران حدود یک تا سه روز پس از عمل از بیمارستان مرخص می شوند.
البته بهتر است دوره نقاهت را یک عدد ثابت در نظر نگیریم. تفاوت سن، وضعیت عضلات، دامنه حرکتی قبل از عمل، بیماری های زمینه ای، میزان همکاری بیمار در فیزیوتراپی و نوع فعالیت شغلی باعث می شود زمان بازگشت افراد با یکدیگر متفاوت باشد.
در هفته های نخست، استفاده از واکر، عصا یا وسایل کمکی طبیعی است. همچنین فعالیت های معمول زندگی روزمره می توانند طی حدود ۳ تا ۶ هفته از سر گرفته شوند؛ با این حال، درد و تورم ممکن است مدت بیشتری ادامه داشته باشد.
بهبود کامل ممکن است چند ماه یا بیشتر طول بکشد. برای بازگشت به رانندگی، حداقل حدود شش هفته باید از تعویض کامل مفصل گذشته باشد، هرچند زمان دقیق باید بر اساس کنترل عضلات، توانایی ترمزگیری و تأیید پزشک تعیین شود.
سوالات متداول
تعویض مفصل زانو برای چه سنی مناسب است؟
سن به تنهایی تعیین کننده نیست. تصمیم گیری بیشتر بر اساس شدت درد و ناتوانی بیمار انجام می شود و تعویض مفصل در گروه های سنی مختلف انجام شده است.
آیا بعد از تعویض مفصل زانو می توان طبیعی راه رفت؟
هدف اصلی جراحی کاهش درد و بهبود عملکرد است. راه رفتن معمولاً از مراحل اولیه با واکر یا عصا آغاز می شود و سپس با تقویت عضلات و بهبود کنترل زانو، وسایل کمکی کنار گذاشته می شوند.
آیا تعویض مفصل زانو درد دارد؟
درد و تورم در روزها و هفته های نخست طبیعی است و برای کنترل آن دارو و برنامه توانبخشی در نظر گرفته می شود. شدت و مدت درد میان بیماران متفاوت است.
تعویض کامل بهتر است یا جزئی؟
هیچکدام به طور مطلق بهتر نیستند. اگر آسیب فقط به یک بخش از زانو محدود باشد، در برخی بیماران تعویض جزئی می تواند گزینه مناسبی باشد؛ انتخاب نهایی به الگوی آسیب و ارزیابی متخصص بستگی دارد.
مفصل مصنوعی زانو چند سال دوام دارد؟
اکثر تعویض های زانو حدود ۲۰ سال یا بیشتر دوام می آورند، هرچند طول عمر واقعی برای هر فرد متفاوت است.
اگر درد زانو هنوز با دارو و فیزیوتراپی قابل کنترل باشه ولی در عکس آسیب شدید دیده بشه، باز هم تعویض مفصل پیشنهاد میشه؟
معمولاً تصمیم فقط بر اساس تصویر گرفته نمیشود و شدت علائم، محدودیت عملکرد و پاسخ به درمانهای غیرجراحی هم اهمیت دارند.