خبرگزاری مهر، گروه استانها- امیرماهان محمدی یکتا: محرم که از راه میرسد، هر گوشه از استان تهران رنگ و بوی خاص خود را به عزای سیدالشهدا(ع) میبخشد. اگرچه بسیاری تهران را با هیئتهای بزرگ پایتخت میشناسند، اما در شهرستانهای استان تهران آیینهایی ریشهدار و چندصدساله جریان دارد که برخی از آنها در فهرست میراث معنوی کشور نیز به ثبت رسیدهاندT از آیین ۵۰۰ ساله «بنیاسد» در پیشوا گرفته تا تعزیههای کهن دماوند، دستههای سنتی ری، نخلگردانی روستاهای فیروزکوه و مراسم بومی دشت ورامین، هر شهرستان بخشی از حافظه مذهبی ایران را در خود جای داده است.
پیشوا؛ سرزمین آیین ۵۰۰ ساله بنیاسد
نام پیشوا بیش از هر چیز با آیین تاریخی «بنیاسد» گره خورده است، مراسمی که بنا بر اسناد تاریخی بیش از پنج قرن قدمت دارد و هر سال در دوازدهم محرم با حضور هزاران عزادار برگزار میشود، در این آیین، عزاداران با پوشش نمادین قبیله بنیاسد، پیکر شهدای کربلا را تشییع و تدفین نمادین میکنند، این مراسم در فهرست میراث معنوی کشور نیز به ثبت رسیده و از مهمترین آیینهای عاشورایی استان تهران به شمار میرود.
قدیمیترین هیئتهای پیشوا در محور آستان مقدس امامزاده جعفر(ع) شکل گرفتهاند و بسیاری از آنها سابقهای بیش از یک قرن دارند.
ورامین؛ عزاداری با پیشینه قرن ششم هجری
پژوهشهای تاریخی نشان میدهد که عزاداریهای محرم در دشت ورامین دستکم از قرن ششم هجری رواج داشته است، ورامین علاوه بر مشارکت گسترده در آیین بنیاسد، دارای هیئتهای تاریخی بازار، مسجد جامع و محلات قدیمی است و تعزیهخوانی، حرکت دستههای سنتی و برپایی کاروانهای نمادین عاشورا از رسوم برجسته این شهرستان محسوب میشود.
قرچک؛ وارث سنتهای دشت ورامین
قرچک نیز همانند پیشوا و ورامین بخشی از حوزه فرهنگی دشت ورامین است، حضور پرشور در آیین بنیاسد، دستههای عزاداری محلات قدیمی و تعزیههای میدانی از مهمترین جلوههای عزاداری در این شهرستان است، بسیاری از هیئتهای قرچک ریشه در مهاجرت خاندانهای مذهبی اقصی نقاط کشور به این شهرستان دارند.
پاکدشت؛ تلفیق سنتهای بومی و مهاجران
پاکدشت به دلیل تنوع قومی و جمعیتی، میزبان شیوههای مختلف عزاداری است، دستههای سنتی سینهزنی، تعزیهخوانی در روستاهای قدیمی و مشارکت گسترده در آیین بنیاسد از مهمترین رسوم این منطقه به شمار میرود، هیئتهای قدیمی شریفآباد و فرونآباد از شناختهشدهترین مجموعههای مذهبی شهرستان هستند.
ری؛ قلب تاریخی تشیع در جنوب تهران
شهرستان ری به واسطه وجود حرم مطهر حضرت عبدالعظیم حسنی(ع)، یکی از مهمترین مراکز عزاداری کشور محسوب میشود، قدیمیترین هیئتهای استان تهران در محلات تاریخی نفرآباد، سرتخت، هاشمآباد و بازار ری شکل گرفتهاند. دستههای سنتی ری، علمگردانی و تعزیهخوانی از آیینهای شاخص این منطقه است.
بسیاری از پژوهشگران، ریشه گسترش عزاداری در دشت ورامین و جنوب استان تهران را به نفوذ تاریخی تشیع از ری مرتبط میدانند.
فیروزکوه؛ محرم در دامنه البرز
فیروزکوه با بافت روستایی و کوهستانی خود، آیینهایی متفاوت از سایر شهرستانها دارد، در برخی روستاها نخلگردانی، حمل علمهای چوبی بزرگ، تعزیهخوانی و حرکت دستههای عزاداری در مسیر امامزادگان برگزار میشود، نوحهخوانیهای محلی با لهجه بومی فیروزکوه نیز از ویژگیهای خاص این منطقه است.
دماوند؛ تعزیههای کهن و روضههای روستایی
دماوند از دیرباز یکی از مراکز مهم تعزیهخوانی استان تهران بوده است. در روستاهای کیلان، آینهورزان، مشا و جابان، مراسم تعزیه و شبیهخوانی همچنان با شیوههای سنتی اجرا میشود. برخی مجالس تعزیه این شهرستان قدمتی بیش از یک قرن دارند و نسل به نسل منتقل شدهاند.
پردیس؛ عزاداری نوپا با ریشههای سنتی
پردیس جوانترین شهرستان استان تهران است، اما مهاجرت گسترده از شهرهای مختلف کشور موجب شده آیینهای متنوع عزاداری در آن شکل بگیرد. هیئتهای محلی بومهن و رودهن در کنار هیئتهای تازهتأسیس، چهره مذهبی ویژهای به این شهرستان بخشیدهاند.
شمیرانات؛ از تجریش تا لواسان
شمیرانات یکی از قدیمیترین کانونهای عزاداری استان تهران است. تکیه بزرگ تجریش، حسینیههای قدیمی لواسان و روستاهای رودبار قصران از مهمترین مراکز عزاداری این شهرستان هستند، تعزیهخوانی سنتی، حرکت دستههای عزاداری در بازار تجریش و آیینهای خاص روستاهای شمیرانات از جلوههای مهم محرم در شمال تهران به شمار میرود.
اسلامشهر؛ هیئتهای مردمی و محلات قدیمی
اسلامشهر با جمعیت گسترده خود، دارای صدها هیئت مذهبی فعال است. دستههای عزاداری محلات واوان، چهاردانگه و بخشهای مرکزی شهرستان از پرشورترین مراسم محرم استان تهران را برگزار میکنند. تعزیهخوانی و اطعام گسترده مردمی از ویژگیهای شاخص این منطقه است.
رباطکریم و بهارستان؛ سنتهای مشترک جنوب غرب تهران
در رباطکریم، نصیرشهر، پرند و شهرهای تابعه، دستههای عزاداری سنتی و مراسم شبیهخوانی همچنان جایگاه ویژهای دارند. شهرستان بهارستان نیز با محوریت گلستان و نسیمشهر، میزبان هیئتهای بزرگ مردمی است که برخی از آنها بیش از هفتاد سال سابقه فعالیت دارند.
قدس، ملارد و شهریار؛ آیینهای ریشهدار غرب استان
در غرب استان تهران، عزاداری محرم با حضور گسترده اقوام مختلف ایرانی برگزار میشود. در شهریار، بهویژه در روستاهای قدیمی مانند دهشاد و وحیدیه، تعزیهخوانی و حرکت دستههای سنتی همچنان پابرجاست. ملارد و قدس نیز با هیئتهای محلی و مراسم گسترده سینهزنی شناخته میشوند.
سیدجواد حسینی که بیش از ۵۰ سال سابقه حضور در هیئتهای ورامین را دارد، درباره تغییرات عزاداریها به خبرنگار مهر میگوید: قدیمترها محور عزاداری، محلهها بودند. هر محله علم خودش را داشت و مردم از چند روز قبل برای آماده کردن هیئت تلاش میکردند. امروز امکانات بیشتر شده اما هنوز اصالت مراسمهایی مانند بنیاسد حفظ شده است. همین حفظ سنتها باعث شده جوانان هم با گذشته خود ارتباط برقرار کنند.
وی معتقد است آیین بنیاسد یکی از سرمایههای فرهنگی کشور است و باید بیش از گذشته معرفی شود.
قاسمی از خادمان قدیمی هیئتهای تجریش نیز به خبرنگار مهر میگوید: هیئتهای شمیرانات از گذشته محل اجتماع همه اقشار مردم بودند. بسیاری از سنتهای عزاداری در تکیه تجریش و روستاهای لواسان هنوز بدون تغییر برگزار میشود. همین پیوند نسلها راز ماندگاری هیئتهاست.
وی اضافه میکند: محرم در شمیرانات فقط یک مراسم نیست؛ بخشی از هویت اجتماعی مردم منطقه است.
باقربیک تبریزی: تنوع آیینهای عاشورایی از مهمترین ظرفیتهای فرهنگی استان تهران است
حجتالاسلام منصور باقربیک تبریزی، مدیرکل تبلیغات اسلامی شهرستانهای استان تهران، در گفتوگو با خبرنگار مهر با اشاره به گستردگی آیینهای محرم در استان اظهار میکند: شهرستانهای استان تهران از نظر تنوع آیینهای عاشورایی جزو مناطق کمنظیر کشور هستند. از آیین تاریخی بنیاسد در پیشوا گرفته تا تعزیههای دماوند و مراسم سنتی ری، هر منطقه دارای هویت مذهبی ویژهای است.
وی میافزاید: یکی از سیاستهای سازمان تبلیغات اسلامی، مستندسازی و صیانت از میراث معنوی عزاداری است تا این سرمایه فرهنگی به نسلهای آینده منتقل شود.
مدیرکل تبلیغات اسلامی شهرستانهای استان تهران همچنین بر ضرورت ثبت و معرفی آیینهای محلی تأکید کرده و میگوید: بسیاری از مراسم بومی شهرستانها ظرفیت ثبت ملی و حتی معرفی در سطح بینالمللی را دارند.
نگاهی به شهرستانهای استان تهران نشان میدهد که محرم در این مناطق تنها یک مناسبت مذهبی نیست؛ بلکه بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی مردم محسوب میشود، از آیین ثبت ملی شده بنیاسد در پیشوا و دشت ورامین تا تعزیههای کهن دماوند، دستههای سنتی ری، آیینهای روستایی فیروزکوه و مراسم دیرپای شمیرانات، هر شهرستان روایت خاص خود را از عشق به امام حسین(ع) بازگو میکند.
شاید همین تنوع و ریشهداری است که استان تهران را به یکی از مهمترین خاستگاههای آیینهای عاشورایی ایران تبدیل کرده؛ آیینهایی که قرنها دوام آوردهاند و همچنان نسل به نسل منتقل میشوند.
نظرات کاربران