رویدادها و تازه‌ها

فیلم ابزار مهم فرهنگ‌سازی است

فیلم ابزار مهم فرهنگ‌سازی است

دکتر خسرو صادق‌نیت، مدیرکل دفتر سلامت محیط کار و نیز مسئول دبیرخانه ستاد کشوری کنترل و مبارزه با دخانیات است. وی که درجه تخصصی خود در رشته طب‌كار را از دانشكده پزشكی دانشگاه علوم پزشكی تهران دریافت کرده است، اینک عضو هیئت علمی دانشكده پزشكی دانشگاه تهران است. این عناوین در کنار انتشار دها مقاله علمی درحوزه سلامت، بهترین بهانه شد تا همزمان با هفته مبارزه با دخانیات با دکتر صادق‌نیت گفت‌وگو کنیم و نظرات او را درباره تاثیر فیلم و سینما بر سلامت فردی و اجتماعی جویا شویم. کاربرد آموزشی فیلم در حوزه سلامت، بحث آموزش‌های نادرست در فیلم‌ها و سریال‌ها، برخوردهایی که ستاد کشوری کنترل و مبارزه با دخانیات با فیلم‌سازان متخلف داشته و همکاری بسیار نزدیک هنرمندان در عرصه گسترش سلامت در جامعه، موضوعاتی هستند که در این گفت‌وگو به آن‌ها پرداختیم.

 

فیلم چگونه می‌تواند بر بهبود سلامت مردم تاثیر بگذارد؟

از طریق فیلم، بسیاری از اصلاحات یا تخریب‌های فرهنگی به‌سهولت صورت می‌پذیرد. فیلم، ابزاری مهم برای فرهنگ‌سازی است. اگر بخواهیم فرهنگ سلامت را در جامعه گسترش دهیم، فیلم یکی از راه‌های موثری است که می‌شود به آن پرداخت. البته در این مسیر، فیلم‌هایی که غیرمستقیم به سلامت می‌پردازند، اثرگذاری بیشتری دارند.


برگزاری جشنواره فیلم سلامت در این‌باره چه نقشی دارد؟

جشنواره می‌تواند در جهت هدایت و حمایت از این تلاش‌ها عمل کند و از آن مهمتر، اقداماتی را که در نقطه مقابل این هدف در جریان هستند، شناسایی کند. پس فیلم‌سازان و هنرمندان از این منظر به اثرات کاری خود پی می‌برند.


تولیدات امروز سینما و تلویزیون و برنامه‌های تولید شده را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

من در این‌باره صاحب‌نظر نیستم، چون همه آثار را نمی‌توانم ببینم و برنامه‌هایی که دیده‌ام درصد بسیار کمی از تولیدات را شامل می‌شود. اما بر اساس تعریف، ما دو دسته فیلم داریم. دسته نخست، آثار سرگرم‌کننده مثل فیلم‌های سینمایی، تلویزیونی و سریال‌ها را در برمی‌گیرد. دسته دوم، شامل فیلم‌های علمی-‌آموزشی یا مستند است. این نوع آثار چون اغلب کم‌هزینه‌تر هستند و مخاطب خوبی هم دارند، بیشتر تولید می‌شوند. این برنامه‌ها عموما مفید هستند اما برخی اوقات، همین برنامه‌ها به علت استفاده از افراد غیرمتخصص در حوزه سلامت، به بیراهه می‌روند. گاهی یک به‌اصطلاح کارشناس، به علت فرصتی که برنامه در اختیارش قرار می‌دهد، نکته‌ای را مطرح می‌کند که نه تنها درست نیست بلکه تلاش‌های چندین ساله فعالان حوزه سلامت را نیز خدشه‌دار می‌کند و مورد سوال قرار می‌دهد. برای مثال، در یکی از این موارد، کارشناس استفاده از نمک یددار را زیر سوال برده و مصرف نمک‌های غیربهداشتی را توصیه کرده است. این اتفاق، درشبکه‌های اجتماعی نیز بسیار دیده می‌شود.


این آموزش‌ها در فیلم‌ها و سریال‌ها چگونه است؟

این آثار، هم از نظر سلبی و هم ایجابی مهم هستند. شما فرض کنید در یک فیلم کسی از حال می‌رود. در این شرایط باید راه تنفس فرد را آزاد گذاشت ولی ما در اکثر آثار می‌بینیم که بلافاصله به او آب قند می‌دهند. مخاطب، ناخودآگاه این را به حافظه خود می‌سپارد و در زندگی واقعی و در شرایط مشابه دست به اقدام مشابه می‌زند و این یعنی به خطر انداختن سلامت از طریق آموزش غلط و البته غیرمستقیم.


چگونه می‌توان در یک اثر تلویزیونی جلوی این آموزش‌های غلط را گرفت ؟

در همه برنامه‌های سیما برای مراقبت از حجاب بازیگران فیلم‌ها و سریال‌ها، دقت خاصی صورت می‌گیرد. گاهی پیش می‌آید که پخش یک سریال به علت عدم رعایت حجاب صحیح، متوقف می‌شود یا حتی سریال‌هایی را شاهد بودیم که ساخته خود سازمان صدا و سیما بوده اما باز با افکت‌های تصویری روی حجاب بازیگران کار کرده‌اند تا مشکلی پیش نیاید. اگر این دقت در همه مباحث سلامت لحاظ شود حتما در این‌باره اتفاقات خوب زیادی خواهد افتاد.  


حرف از سیما و برنامه‌های آن شد. از آن‌جا که شما در حوزه مبارزه با دخانیات نیز مسئولیتی دارید، نظرتان درباره عملکرد این رسانه چیست؟

با وجود ممنوعیت نمایش تصویر سیگار در سیما و حتی محدودیت‌های نمایش سیگار در جهان، متاسفانه روزانه شاهد به نمایش درآمدن سیگار در تلویزیون هستیم؛ به‌این ترتیب که تلویزیون آثار سینمایی سه تا چهار دهه گذشته سینمای امریکا و حتی گاهی سینمای ایران را پخش می‌کند که در همه آن‌ها سیگار حضور پررنگی دارد. متاسفانه آن دقتی که پیش از این اشاره کردم، درباره سیگار اتفاق نمی‌افتد.


این موارد در سریال‌هایی که در شبکه خانگی تولید و پخش می‌شوند نیز به‌وفور دیده می‌شود.

بله، اخیرا سریالی در شبکه خانگی تولید و پخش شد که مخاطب بسیار زیادی هم داشت. در پوسترها، عکس‌ها و بسیاری دیگر از اقلام تبلیغی این سریال، بازیگران شاخص و به‌عبارتی ستارگان سریال، با سیگار به تصویر کشیده شدند و در قسمت‌های مختلف آن نیز تعداد دفعات نمایش سیگار، چندین برابر حد معمول بود. حتی چند شماره اول طرح روی بسته‌ فیلم نیز با چنین تصاویری منتشر می‌شد. این تصاویر نه تنها میل سیگاری‌ها را به استعمال دخانیات افزایش می‌دهد، بلکه به گسترش مصرف دخانیات بین مخاطبان سریال و به‌ویژه جوانان و نوجوانان نیز منجر می‌شود. علاوه بر این، تکرار چنین تصاویری در فیلم‌ها و سریال‌ها قبح مصرف دخانیات را در خانه و خانواده از بین می‌برد. این موضوعی است که به‌شدت مورد غفلت واقع شده است و جشنواره می‌تواند این ضعف‌ها را متذکر شود و نقاط قوت را نیز برجسته  کند.


چه نهادی می‌تواند جلوی انتشار چنین تصاویری را بگیرد. آیا در این‌باره قوانین مشخصی داریم؟

چند ارگان این موضوع‌ها را پی‌گیری می‌کنند. ستاد کشوری مبارزه با دخانیات وزارت بهداشت از جمله آن‌ها است که در مواقع لزوم، تذکر می‌دهد و حتی گاهی با متخلفان، مطابق قانون برخورد می‌کند. درباره سریال مذکور نیز با تهیه کننده جلسه‌ای داشتیم و نکات را یادآور شدیم و آن‌ها نیز با ما همکاری بسیار خوبی داشتند.


با این سریال چه برخوردی شد؟  

تذکر جدی داده شد. با همکاری خوبی که تهیه‌کننده و سازندگان اثر داشتند، خیلی زود متوجه مسئله شدند و  بنرها، پوسترها و تصاویر غیرمتعارف سریال از سطح شهر جمع‌آوری شد.


به نظر می‌رسد هنرمندان معمولا با برنامه‌های سلامت‌محور همسو هستند.   

در چنین مواقعی تلاش ما این است که در مرحله اول با توضیح به هنرمندان از خود آن‌ها برای رفع معضل استفاده کنیم. خوشبختانه هنرمندان نیز همواره با ما همکاری بسیار خوب و رضایت‌بخشی داشته‌اند. در واقع، باید گفت هرگاه به‌موقع درباره معضلات

سلامت در فیلم‌ها اطلاع‌رسانی کرده‌ایم، هنرمندان در رفع آن بسیار به ما کمک کرده‌اند. برای مثال، ما چندی پیش بحث مضرات قلیان را که در جامعه به‌سرعت در حال رشد بود، مطرح کردیم. گسترش استعمال قلیان به‌ویژه در میان نوجوانان با طرحی با عنوان "قلیان‌ها را گلدان کنیم" مطرح شد که به محض اطلاع‌رسانی، هنرمندان زیادی از آن حمایت کردند. این طرح، ساده اما تاثیرگذار بود: به جای آب ریختن در قلیان و استعمال دود، آن را به گلدانی زیبا تبدیل کنیم که باعث ارتقای سلامتی است.