رویدادها و تازه‌ها

جشنواره به نهادینه شدن سواد رسانه ای حوزه سلامت کمک می کند

جشنواره به نهادینه شدن سواد رسانه ای حوزه سلامت کمک می کند

دکتر محمد حاجی آقاجانی، معاون درمان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی است. وی دکترای پزشکی عمومی و بورد تخصصی قلب و عروق را از دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی دریافت کرده است. دکتر آقاجانی، عضویت در هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، ریاست دانشکده علوم پزشکی شاهرود و ریاست بیمارستان امام حسین (ع) را در کارنامه خود دارد. اهمیت این معاونت در وزارت بهداشت و برگزاری جشنواره فیلم سلامت بهانه‌ای شد تا با وی گفت‌وگویی داشته باشیم. او برای هنر و به‌ویژه فیلم و سینما جایگاه ویژه‌ای قائل است و با اشاره به سریال‌های تلویزیونی «حلقه سبز» و «دکتر قریب» و همچنین فیلم سینمایی «دعوت»، این  آثار را نمونه موفق عرصه هنر و سلامت برمی‌شمرد.

علت بی‌توجهی سرمایه‌گذاران فرهنگی و تولیدکنندگان آثار تصویری به مبحث سلامت، پیامدهای نپرداختن به موضوع سلامت و غفلت از آن، بررسی آسیب‌شناسانه وزارت بهداشت در حوزه اطلاع‌رسانی، انتظارات معاونت درمان وزارت بهداشت از هنرمندان و فیلم‌سازان و بررسی راه‌کارهای انگیزشی و ترغیبی‌ برای حضور بیشتر جامعه هنری کشور در صحنه سلامت، از جمله موضوعاتی است که درباره آن‌ها با دکتر آقاجانی به گفت‌وگو پرداختیم.


طرح تحول نظام سلامت از جمله برنامه‌های وسیع و در عین حال، موفق دولت یازدهم در حوزه بهداشت و سلامت است. این طرح اگرچه رضایت جامعه هنری کشور را نیز در بر داشته، در تولیدات تصویری و حتی آثار مستند کمتر به آن پرداخته شده است. فکر می‌کنید علت آن چیست؟

این طرح در ابتدا به‌‌سرعت و با دامنه وسیعی از برنامه‌ها در کل کشور اجرا شد که در آن زمان به‌علت حجم زیاد کارها و عدم توجه مسئولان به اهمیت مستندسازی و عدم درخواست هنرمندان برای کمک در پیشبرد اهداف طرح تحول، این مهم کم‌رنگ بود؛ در حالی که با وجود این اقدامات وسیع و لزوم توجه به مشکلات و نیازهای مردم در حوزه سلامت، باید پرداختن به اولویت‌ها و استفاده از ظرفیت‌های مناسب در رسانه ملی جهت انعکاس نتایج طرح از طریق تولیدات رسانه‌ای و مستندسازی مد نظر قرار می‌گرفت.  


علت بی‌توجهی سرمایه‌گذاران فرهنگی و تولیدکنندگان آثار تصویری به مبحث سلامت را ناشی از چه عواملی می‌دانید؟ آیا غیر از عدم تمایل برخی سازندگان آثار سینمایی و تلویزیونی، عوامل دیگری نیز در آن نقش داشته‌اند؟

عدم شناخت هر یک از دو طرف، از فضای کاری طرف مقابل و ایزوله بودن فضای حوزه سلامت از سال‌های دور را می‌توان علت اصلی دانست. علت دیگر می‌تواند مسئله بازگشت سرمایه باشد که برای تهیه‌کنندگان اهمیت دارد. برای آن‌ها، نبود سوژه جذاب در حوزه سلامت که البته ناشی از عدم کنکاش در این حوزه است، در نهایت به دوری از این بخش منجر می‌شود.


ارتقای سلامت عمومی جامعه در گرو فرهنگ‌سازی صحیح از سوی رسانه‌ها است. در طول 37 سال گذشته، پس از پیروزی انقلاب، متولیان فرهنگی کشور به‌ویژه در حوزه سینما و تلویزیون تا چه حد در این‌باره دغدغه‌مند و فعال بوده‌اند؟

علاوه بر مشکلات ذکر شده در حوزه سلامت و هنر، نپرداختن به موضوع سلامت و غفلت از آن، باعث شده است تا اولویت این امر برای دولت‌ها طی سال‌های گذشته کاهش یابد. در دولت یازدهم، سلامت یکی از اولویت‌های نخست است و انتظار می‌رود همه دستگاه‌ها با این عزم ملی دولت و البته مردم، همراهی کنند. اگرچه رسانه‌ها با قابلیت‌های پرشمار و کم‌نظیر خود می‌توانند در حوزه آموزش‌دهی و فرهنگ‌سازی نقش مهمی ایفا کنند، به‌رغم  فعالیت‌های بسیار در حوزه سلامت به‌ویژه در سال‌های اخیر، نتوانسته‌اند تاثیر مستمر و پایداری داشته باشند. بنابراین، با توجه به اهمیت این حوزه در تحت پوشش قرار دادن همه افراد جامعه، دغدغه فعلی، لزوم سرمایه‌گذاری و فعالیت بیشتر است.


در یک بررسی آسیب‌شناسانه، وزارت بهداشت در دولت‌های مختلف در حوزه اطلاع‌رسانی به جامعه هنری و سینمایی کشور و مطرح کردن میزان مطالبات خود تا چه اندازه مطلوب عمل کرده است و اگر پاسخ مثبت نیست، علل آن را ناشی از چه می‌دانید؟

رسانه‌ها می‌توانستند تا حدودی از طریق آموزش‌ خودمراقبتی، مراقبت‌های اولیه، پیش‌گیری، بهداشت، توان‌بخشی و مانند آن، از حجم مراجعات مردم به مراکز ارائه‌دهنده خدمات حوزه سلامت بکاهند، اما به علل مختلف از جمله عدم شناخت هر یک از دو طرف از فضای کاری طرف مقابل و ایزوله بودن فضای حوزه سلامت، طیف‌پذیر بودن مخاطبان در حوزه آموزشی، تخصصی بودن حوزه سلامت و عدم سنخیت و درک متقابل دو گروه از هم، هنوز به اهداف این حوزه دست نیافته‌ایم. این در حالی است که انتظار عموم و آحاد مردم از هنرمند متعهد، پرداختن به نیازهای روز جامعه است. برای مثال، پس از فوت یکی از هنرمندان، موجی از همراهی هنرمندان با صدا و سیما و مطالبات این گروه از وزارت بهداشت درباره کنترل سرطان به راه افتاد اما چه‌قدر به پیش‌گیری از سرطان و مانند آن پرداخته شده است؟ هنوز هم پخش تیزرهای آموزشی، نیازمند صرف هزینه‌های میلیونی و میلیاردی است، در صورتی که صدا و سیما می‌تواند در بین 10 آگهی تبلیغاتی، تنها 60 ثانیه را به سلامت جسمی و معنوی مخاطبان اختصاص دهد.


فیلم‌های سینمایی و انواع سریال‌‌های تلویزیونی تا چه حد می‌توانند ضمن سوق دادن مردم از خوددرمانی به خودمراقبتی، به افزایش سلامت عمومی و در عین حال علمی جامعه کمک کنند؟

اگر این موضوع حالت شعاری به خود نگیرد و در زندگی روزمره مردم نشان داده شود، اثر بسیار زیادی دارد.  مردم ما برای آموزش زمان ندارند؛ فرصت و میزان مطالعه آن‌ها  کم شده است و این مطلب برای جامعه خطرناک است، اما متولیان امر سلامت جامعه می‌توانند از رسانه‌های پیشرو نظیر صدا و سیما به‌عنوان ابزار اطلاع‌رسانی استفاده کنند. اگر برای مثال، کتابی در همین باره به نمایش‌نامه تبدیل شود و در قالب‌های نمایشی از تلویزیون پخش شود، قطعا همراهی ما با آموزه‌های کتاب و اثربخشی آن بیشتر خواهدشد.


معاونت درمان وزارت بهداشت از فیلم‌سازان کشور چه انتطاراتی دارد؟ آیا تاکنون آثار تصویری در سینما و سیما نظر آن معاونت را جلب کرده است؟

تاثیرگذاری محصولاتی که رسانه‌ها عرضه می‌کنند، بسیار چشمگیر است. بنابراین، انتظار می‌رود با توجه به ظرفیت‌های متنوع در رسانه‌های مختلف و گستردگی حوزه‌هایی که می‌توان در آن‌ها فعالیت کرد، ارتقای سطح سلامت از طریق  گسترش سواد سلامتی در جامعه و طیف‌پذیری آن نیز مورد توجه این رسانه‌ها واقع شود. البته لازمه این کار، اعتماد دو جانبه میان متولیان امر سلامت و تولیدکنندگان رسانه‌ها است.  مثال‌های مثبت، در زمینه پیوند اعضا و مثال‌های منفی در زمینه جراحی‌های زیبایی است.

سریالی مثل «حلقه سبز»... یا سریال «دکتر قریب» که به‌طور عمده زندگی یک پزشک را بیان می‌کرد، یا فیلمی مثل «دعوت»، از آثار موفق عرصه هنر و سلامت بودند.


معاونت درمان، برای جامعه هنری کشور چه راه‌کارهای انگیزشی و ترغیبی‌ای می‌تواند ارائه دهد تا این جامعه هنری از این پس در تولیدات خود بیشتر به موضوعات دل‌خواه این معاونت در حوزه سلامت جامعه بپردازد؟

کمک ما به جامعه هنری می‌تواند ارائه سوژه‌های خوب باشد؛ برای مثال، زندگی پزشکان ما... و زندگی بسیاری از افرادی که به بیماری مبتلا شده و سپس نجات پیدا کرده‌اند. حتی در حوزه برنامه تحول نظام سلامت می‌توان با یک فیلم‌نامه خوب، مستندی عامه‌پسند ساخت؛ البته به شرطی که نگاه محوری به آن داشته باشیم و دستاوردهای بسته‌ای و فرابسته‌ای و اثراتی را که بر زندگی مردم داشته است  در نظر بگیریم و این‌که برای مثال چه‌قدر از مناطق محروم را تحت پوشش خود قرار داده است. همچنین می‌توان از روش‌های انگیزشی لازم کمک گرفت و با ایجاد امکانات لازم و خرید آثار و اعطای جوایز، به این مهم پرداخت. بسترسازی حاکمیتی در اشاعه و گسترش آموزش‌های حوزه سلامت از طریق رسانه‌ها؛ تدوین سیاست‌های اجتماعی، فرهنگی و رسانه‌ای برای اشاعه و انتقال اطلاعات و مهارت‌های مرتبط با حوزه سلامت؛ حمایت از مطالعات علمی و تخصصی همچون همایش‌ها، جشنواره‌ها، کنفرانس‌ها و خبرگزاری‌ها؛ بسترسازی و حمایت از مطالعات پژوهشی و علمی در حوزه سواد رسانه‌ای؛ بسترسازی رسانه‌های جمعی برای ایجاد تفکر اصلاحی، پیشنهادی، انتقادی و استدلالی در حوزه سلامت؛ و بسترسازی، تشویق و ترغیب رسانه‌ها و افراد جامعه به سرمایه‌گذاری در ساخت تولیدات رسانه‌ای با محوریت سلامت، از دیگر راه‌کارهای انگیزشی و ترغیبی این معاونت خواهد بود.

 

سینماگران تا چه اندازه می‌توانند با تولیدات خود، فرهنگ صحیح سلامت را در جامعه ترویج دهند و مانع از بروز رفتارهای ناصحیح در این بخش شوند؟

نقش هنر سینما در تولید و حتی اشاعه فرهنگ بر کسی پوشیده نیست.  در حال حاضر وضعیت به‌گونه‌ای است که می‌توان گفت گروهی از مردم به علت برخی مشغله‌ها و یا شاید عدم جذابیت اغلب برنامه‌ها، تلویزیون نمی‌بینند اما دست‌کم یک‌بار در ماه با خانواده به سینما می‌روند و علاوه بر پر کردن اوقات فراغت خود، از دیدن فیلم نیز بهره‌مند می‌شوند. اگر مبحث سلامت در سینما به صحنه نمایش آمبولانس و پزشک و پرستاری که می‌گوید «وقت ملاقات تمام شد» یا «بیمار، ملاقات ممنوع است» محدود نشود، قطعا بیش از این‌ها تاثیرگذار خواهدبود.  همچنین، اگر سینماگران این امر را به‌خوبی در آثار خود شبیه‌سازی کنند، در رفتار جامعه نیز به‌خوبی نمود خواهدیافت. اگر بتوان از رسانه‌ها به‌عنوان یک ابزار اطلاع‌رسانی و آموزشی کارامد و تاثیرگذار در حوزه سلامت استفاده کرد، قطعا تولیدات سینماگران می‌تواند بر افزایش سواد سلامت مردم تاثیر بگذارد؛ به‌ویژه این‌که با رشد فزاینده برنامه‌های صدا و سیما این مورد قطعا بیشتر قابل مشاهده خواهدبود.


معاونت درمان، برگزاری جشنواره فیلم سلامت را تا چه حد در بسط تعاملات جامعه پزشکی با سینماگران و در مسیر ارتقای سلامت عمومی کشور موثر و مفید می‌داند؟

با توجه به این‌که رسانه‌ها در ارتقای سواد سلامت در جامعه نقش حیاتی دارند، قطعا برگزاری جشنواره فیلم سلامت با حضور افراد خبره و آگاه در این حوزه، می‌تواند منشا اثر باشد و به نهادینه شدن سواد رسانه‌ای حوزه سلامت در جامعه کمک کند، چراکه ترویج سلامت از طریق زبان رسانه، کار متولیان سلامت را نیز سهل‌تر خواهد کرد. این جشنواره، در صورتی که از پخش آثار تولیدی آن حمایت شود و با داوری و نظارت افراد خبره در امر درمان و مدیریت سلامت همراه شود، می‌تواند بسیار موثر باشد.


لطفا ابزار ارتباطی معاونت درمان با فیلم‌سازان را برای دریافت هرگونه اطلاعات بیشتر در زمینه سلامت، بیان بفرمایید.

سایت‌های معاونت درمان و اخبار این حوزه مملو از سوژه‌هایی است که می‌تواند هنرمندان متعهد و دلسوز مردم را ترغیب کند. روابط عمومی معاونت درمان و معاونت فنی و برنامه‌ریزی می‌تواند پل ارتباطی ما با هنرمندان باشد.