رویدادها و تازه‌ها

به هم بی‌تفاوت نباشیم

به هم بی‌تفاوت نباشیم

نژلا پیکانیان - 

تبعیض قائل شدن پدر و مادرها بین بچه‌ها، مقایسه کودکان و نوجوانان با همسن و سال‌های خودشان و توجه بیشتر به یکی از بچه‌ها عواملی هستند که در خیلی از خانواده‌ها وجود دارد و در نهایت به‌دلیل بی‌توجهی به آنها مشکل‌ساز می‌شوند و طبیعتا روی فرزندان تاثیر منفی می‌گذارند. جالب است که این بار نه یک روان‌شناس و متخصص بلکه یک کارگردان سینما سراغ این موضوعات رفته و این مشکلات و تبعاتی را که این رفتارهای نادرست می‌تواند داشته باشد در فیلم جدیدش به تصویر کشیده. یدا... صمدی، کارگردان قدیمی سینما و تلویزیون که این روزها فیلم سینمایی «پدر آن دیگری» را بر پرده سینماها دارد همان‌طور که از نام فیلم نیز برمی‌آید، به مشکلاتی که بین خانواده‌ها پیش می‌آید و از عدم توجه والدین نشات می‌گیرد، پرداخته و آنها را واکاوی کرده است.

داستان «پدر آن دیگری» درباره پسربچه‌ای به نام شهاب است که به‌دلیل بی‌توجهی و سهل‌انگاری پدرش سکوت می‌کند و با هیچ‌کس حرف نمی‌زند. او آنقدر از رفتار پدر تاثیر گرفته که حتی او را پدر خودش نمی‌داند و او را پدر آرش (برادرش) خطاب می‌کند. یدا... صمدی، کارگردان این فیلم سینمایی در گفت‌وگو با «زندگی مثبت» از چرایی انتخاب این سوژه و جزئیات فیلمش می‌گوید.


چطور شد سراغ این سوژه برای فیلم «پدر آن دیگری» رفتید؟

من در کارنامه کاری خودم در انتخاب سوژه‌ها تنوع داشتم و همیشه سعی کردم برای ساخت فیلم‌هایم سراغ موضوعات مختلف بروم. «پدر آن دیگری» هم به اعتقاد من فیلمی اجتماعی است که روی آن تحقیق شده و از منظر روان‌شناسی هم مورد بررسی قرار گرفته. پیش از این فیلم هم در فیلم‌های «ایستگاه» و «معجزه خنده» چنین تجربه‌ای را پشت سر گذاشته بودم.

اما سوژه این فیلم خاص‌تر است و به یک موضوع روان‌شناسی (لالی انتخابی) می‌پردازد. مورد خاصی در اطرافتان بود که این سوژه را انتخاب کردید؟

اتفاقی که در این فیلم می‌افتد، بی‌تفاوتی آدم‌ها نسبت به یکدیگر است و من فکر می‌کنم این موضوع در جامعه ما بسیار در حال رخ دادن است. آدم‌ها نسبت به هم بی‌تفاوت شده‌اند و در خانواده‌ها هم برخی از والدین این رفتار را نسبت به فرزندانشان دارند.

از طرف دیگر، بنیان خانواده در این فیلم مورد بررسی قرار می‌گیرد و به معضلی پرداخته می‌شود که در آینده‌ی خانواده‌های جدید و جامعه تاثیر زیادی دارد. وظیفه انسانی من به‌عنوان یک کارگردان ایجاب می‌کند وقتی با سوژه‌ای مهم و تاثیرگذار برخورد می‌کنم از آن برای انتقال پیامی که مدنظرم است، استفاده کنم.


از لحاظ علمی چقدر دستتان باز بود تا وارد جزئیات این موضوع خاص شوید؟ در این زمینه مشاوره خاصی هم گرفتید؟

مشکلی از این بابت نداشتیم. در «پدر آن دیگری» ضمن اینکه روی موضوع تحقیقات روان‌شناسی انجام گرفته، یک مشاور روان‌شناس (آقای دکتر حاتمی) کنار من بودند و در مرحله بازنویسی فیلمنامه و حتی بعد از ساخته شدن فیلم هم کنار من حضور داشتند و نظرات کارشناسانه‌شان را در اختیار ما قرار دادند تا خدای ناکرده ما در مسیر داستان از لحاظ علمی اشتباهی مرتکب نشویم و تا جایی که بتوانیم برای مخاطب این موضوع را واکاوی کنیم و در عین حال از مسیر داستانی قصه و فیلم هم خارج نشویم، به این مباحث ورود پیدا کردیم. من اصرار داشتم ساخت این فیلم و بیان هدف و پیاممان بدون شعار و در دل قصه اتفاق بیفتد.


«پدر آن دیگری» از روی کتابی با همین عنوان ساخته شده، چقدر از این کتاب در قصه استفاده کردید؟

اتفاقا آنچه که مدنظر ما بود از متن خود کتاب درآمده بود. رمان پدر آن دیگری به یکی از معضلات بزرگ درون خانواده‌ها می‌پردازد که به آن توجه نمی‌شود. رفتار در خانواده، برخورد با بچه‌ها، تبعیض قائل نشدن میان آنها، سرکوفت نزدن به آنها و... اتفاق هایی است که جلوی چشمان ما می‌افتد و بسیار ساده به نظر می رسد. این موارد در خانواده وجود دارد و از کنار آنها به سادگی عبور می‌کنیم. نکته‌ای که در این کتاب نظر من را جلب کرد پرداختن به همین موضوعات بود و احساس کردم کنار پرداختن به سوژه‌هایی که در این سال‌ها به آنها پرداخته شده از طراوت و تازگی برخوردار است و من به همین دلیل سراغش رفتم. من نمی‌خواهم فیلمی را زیر سوال ببرم اما بیشتر فیلم‌هایی که ساخته می‌شوند قالبا فضایی سیاه و تلخ دارند و واقعا نمی‌دانم چه رویکردی است که فیلمسازان ما سراغش می‌روند اما این سوژه به نظر من بسیار متفاوت و جالب آمد.


مشکل شهاب کودک قصه، با وجود اینکه از رفتار پدرش تاثیر گرفته، مربوط به خود کودک است. جدای از پرداختن به مشکل خانواده، به تصویر کشیدن قصه یک کودک مدنظرتان بود؟
«پدر آن دیگری» برای کودک نیست. این فیلم درباره کودک در خانواده است و ما مشکل این بچه را در خانواده بررسی کرده‌ایم، مشکلی که به‌دلیل بی‌توجهی پدر به وجود آمده و منجر به سکوت انتخابی و یا لالی خودخواسته فرزند شده.

پیش از ساخت این فیلم چقدر درباره موضوع فیلم مطالعه داشتید؟
خود کتاب «پدر آن دیگری» خانم پرینوش صنیعی بیشتر مواردی که در قصه روایت می‌شود را کالبدشکافی کرده است. کتاب در عین حال که قصه جذابی را می‌گوید و برای خواننده هم کشش دارد، همزمان این معضل را روانکاوی هم می‌کند. خواندن این کتاب برای من راهنمای بسیار خوبی بود.

چند وقت قبل از ساخت فیلم این کتاب را خوانده بودید؟
من 9 سال پیش این کتاب را خوانده بودم و از همان موقع فکر کردم قابلیت فیلم شدن را دارد. همان زمان به خانم سمیعی مراجعه کردم و ایشان هم لطف داشتند و امتیاز ساخت فیلم سینمایی کتابشان را به من دادند.

دلیل طولانی شدن ساخت فیلم چه بود؟
هم من درگیر ساخت چند کار دیگر مثل سریال «شوق پرواز» شدم و هم اینکه سرمایه‌گذار برای فیلم پیدا نکرده بودیم. همه این ماجراها طی شد تا اینکه بالاخره در سال 93 عزمم را جزم کردم و با مشارکت بنیاد سینمایی فارابی توانستم این فیلم را بسازم.

خودتان افراد شبیه پدر قصه یا کودکانی که به‌دلیل رفتار اشتباه والدینشان دچار این مشکل شده بودند را در اطرافتان از نزدیک دیده بودید؟
بله، من هم قبل از ساخت فیلم با این موارد برخورد داشتم و هم بعد از آن. من خانواده‌هایی را می‌شناختم که رفتار درستی با فرزندانشان نداشتند، با آنها عادلانه برخورد نمی‌کردند و نمی‌توانستند محبتشان را به میزان مساوی بین فرزندان تقسیم کنند. بعد از اینکه «پدر آن دیگری» اکران شد افراد زیادی در سالن‌های مختلفی که فیلم اکران شده بود و من در آنجا حضور داشتم به من مراجعه کردند. همه آنها تحت‌تاثیر قصه فیلم قرار گرفته بودند و می‌گفتند ما هم همین مشکل را در خانواده‌مان داریم. یعنی هنوز بعد از گذشت سال‌ها مثلا خواهر کوچک‌تر پدرش را پدر برادر بزرگ‌تر می‌داند و این نتیجه رفتار اشتباه پدر است. خیلی‌ها از سرکوفت زدن‌ها در خانواده گفتند، اینکه بر سر نمره فیزیک و قیافه مورد سرکوفت قرار گرفتند و مقایسه شده‌اند. من تلفن‌های زیادی داشتم که من را پیدا کرده بودند و بعد از تماشای فیلم دنبال راهکارهایی بودند که بتوانند به این مشکلات پایان دهند. جای خوشحالی زیادی دارد اگر توانسته باشم با ساخت این فیلم تلنگری به خانواده‌ها بزنم. انسان به‌عنوان مخلوق متفکر خداوند از اتفاق‌های خوبی که باعثش می‌شود طبیعتا خوشحال می‌شود و من هم از این قضیه مستثنی نیستم.

برای افرادی که بعد از تماشای این فیلم به آگاهی رسیده و متوجه رفتار اشتباهشان شده‌اند چه پیشنهادی دارید؟
به نظرم حتما باید به مشاور خانواده یا روان‌شناس مراجعه کنند تا اگر فرزندشان از این رفتارهای خطا تاثیر منفی و بدی گرفته با راهکارها و روان‌درمانی‌هایی که مشاور صلاح می‌بیند، هر چه سریع‌تر به شرایط عادی برگردد. امیدوارم افرادی که به تماشای این فیلم نشسته‌اند در این وانفسای فیلم‌هایی که بیشتر بنیان خانواده را نشان گرفته اند، پیام و مفهوم فیلم «پدر آن دیگری» را دریافت کرده باشند و بتوانند از نقاط مثبت آن در زندگی خانوادگی و شخصی خودشان استفاده کنند.

ارتباط گرفتن با بچه‌ها معمولا سخت است. در طول ساخت فیلم چقدر با مشکل روبرو شدید؟
خوشبختانه مشکل خاصی در طول کار با بچه‌ها نداشتیم. آنها حساب‌شده انتخاب شده بودند.
ما برای پیدا کردن نوجوان‌های قصه از حدود 400 نفر تست گرفتیم و از بین این تعداد مهدی یار (شهاب)، سینا(آرش )و پارسا(خسرو) و آروند که بهترین‌ها از بین آنها بودند را انتخاب کردیم. قبل از شروع کار با آنها حرف زدیم و متوجه شدیم برای این کار بازیگری را دارند. انتخاب بازیگران این نقش‌ها برای ما خیلی مهم بود، خصوصا شهاب، کودک 6 ساله‌ای که باید بدون دیالوگ بازی می‌کرد. او باید در طول فیلم به جای حرف زدن با ری‌اکشن منظورش را می‌فهماند و کارش خیلی سخت بود. اساسا در بازیگری اینکه بخواهی حرفت را فقط با زبان بدن و اشاره بزنی کار سختی است.


چه بازخوردهایی از افرادی که فیلمتان را تماشا کرده‌اند گرفتید؟ مخاطبان پیام فیلم را دریافت کرده بودند؟
بعد از اکران فیلم کامنت‌های مختلفی در فیس‌بوکم و فضای مجازی خواندم. در سالن‌های سینما فیلم را با مردم تماشا کردم و به صورت ناشناس از مردم نظرشان را درباره فیلم می‌پرسیدم. خیلی خوشحال شدم چون عده زیادی با تماشای این فیلم یادشان می‌آید که خیلی وقت است فیلمی خانوادگی با این شکل و شمایل و با ویژگی‌های شرقی ندیده‌اند. من خوشحالم که سراغ چنین سوژه‌ای رفتم چون کانون کوچک خانواده است که نهاد اجتماع را تشکیل می‌دهد.
وقتی چنین معضلی در خانواده که بعدها می‌تواند منجر به مشکلات بزرگ‌تر و خطرناک‌تر در جامعه شود در فیلمی آسیب‌شناسی می‌شود و مورد بررسی قرار می‌گیرد، طبیعتا بینندگان از آن استقبال می‌کند.
مخاطب با تماشای این فیلم می‌تواند جلوی خیلی از خطاهایی که دانسته یا ندانسته در قبال فرزندانش مرتکب می‌شود را بگیرد. بسیاری از مشکلاتی که در بزرگسالی و بعد از نوجوانی برای افراد ایجاد می‌شود و به شکل یک رفتار نابه‌هنجار در آنها بروز پیدا می‌کند، ریشه در کودکی آنها دارد. گاهی شخصی نگاهی غیرمتعارف به زندگی دارد، منفی است و به راحتی می‌تواند خلاف کند با مرور گذشته او و واکاوی آن حتما به نکاتی برمی‌خوریم که حالا در زندگی او تاثیر گذاشته. بچه‌ای که در کودکی دچار چنین معضلات و بی‌توجهی‌هایی بوده؛ معلول است، معلول علت‌هایی که پیرامون او وجود داشته.