رویدادها و تازه‌ها

فیلم و نیازهای متنوع و نو شونده

فیلم و نیازهای متنوع و نو شونده

دکتر کامران گنجی، عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی - 

 

در اساس‌نامه سازمان جهانی بهداشت آمده است که سلامت نه تنها نبود بیماری یا معلولیت، بلکه حالت بهینه خوب بودن جسمی، روانی و اجتماعی  تعریف شده است.

بنابراین، دایره سلامت بسیار گسترده‌ تر از آن چیزی است که در ابتدای امر ممکن است تصور ‌شود.

نداشتن بیماری یا مشکل، به معنای سالم بودن نیست. از این گذشته، سلامت دارای ابعاد جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی است.

برای مثال، افرادی از نظر روانی سالم هستند كه احساس كنند به‌خوبی با زندگی و مسائل و تغییرات آن كنار می‌آیند و می‌توانند زندگی خود را تحت كنترل داشته باشند، مسئولیت پذیر باشند، از توانایی‌های ذهنی خود به‌خوبی استفاده كنند، با دیگران ارتباط خوب و مناسبی برقرار كنند و به فعالیت‌های سازنده بپردازند.

فیلم و سینما ویژگی‌هایی دارد که  به موجب آن می‌تواند در ایجاد، حفظ و ارتقای رفتارهای سلامت‌مدار، نقش بسیار پررنگی ایفا کند: فیلم، به علل مختلف از جذابیت بسیار زیادی برخوردار است؛ چند قوه حسی انسان را به‌طور همزمان تحریک می‌کند؛ و اغلب نوجوانان و جوانان برای همانندسازی و الگوگیری، از هنرمندان سینما و تلویزیون سرمشق می‌گیرند.

یکی از مبانی نظری بسیار عمده در این زمینه، نظریه یادگیری از راه مشاهده است که توسط آلبرت بندورا، روانشناس کانادایی، مطرح شده است. به گفته بندورا، افراد از طریق مشاهده رفتار دیگران به یادگیری می‌پردازند. وقتی فرد مشاهده‌گر، رفتار شخص دیگری را مشاهده می‌کند که آن شخص برای انجام آن رفتار، مشمول پاداش یا تشویق می‌شود، آن رفتار توسط  فرد مشاهده‌گر آموخته می‌شود. برای مثال، اگر فردی به علت تلاش و کوشش به موفقیت برسد و توسط اطرافیان مورد تشویق قرار بگیرد، دیگران نیز او را سرمشق قرار می‌دهند و بیشتر کوشش می‌کنند تا به موفقیت دست یابند.

بر اساس یکی دیگر از اصول مهم روانشناسی رفتارگرا موسوم به «اصل تعمیم»، مردم از دیگر رفتارهای فرد محبوب یا الگوی خود نیز دنباله‌روی می‌کنند و برای مثال، نوع لباس، غذای مورد علاقه، مدل مو و حرکات او نیز برای‌شان الگو می‌شود. به همین علت است که در انواع  تبلیغات، از هنرپیشگان و هنرمندان و ورزشکاران مشهور و محبوب استفاده می‌شود. هنر فیلم و سینما بر اساس مکانیسمی که به‌طور مختصر شرح داده شد، می‌تواند در مسائل مختلف زندگی افراد و از جمله در سلامت، نقش بسزایی داشته باشد.

از دست‌اندرکاران سینما و تلویزیون انتظارمی‌رود که نقش و جایگاه خود را به‌درستی و کامل بشناسند؛ جایگاهی که حتی گسترش اینترنت و فضای مجازی نیز نتوانسته است آن را فروکاهد و بلکه بر گستره نفوذ آن نیز افزوده است. آن‌ها باید مخاطبان، تغییرات جهانی، و نیازهای متنوع و نوشونده مخاطبان خود را به‌خوبی بشناسند.

نقش و جایگاه فیلم و سینما در ارائه تعریف مناسب و کامل سلامت که بسیار فراتر از نبود بیماری است، بسیار بیشتر از پرداختن مستقیم و غیرمستقیم به مضرات قلیان، رانندگی نادرست، دروغ‌گویی، اعتیاد، عدم وفای به عهد و مواردی از این قبیل است. دست‌اندرکاران این حوزه باید با شیوه‌ای هنرمندانه و غیرمستقیم و ظریف، به توانمندسازی انسان‌ها برای مقابله با انواع بیماری‌ها و آسیب‌های فردی، روانی و اجتماعی بپردازند؛ آسیب‌ها و مشکلاتی که هر روز پیچیده‌تر و سهمگین‌تر می‌شوند و رویارویی با آن‌ها از مسیر راست و تجربه شده‌ای نمی‌گذرد.