رویدادها و تازه‌ها

از «سینمای سلامت» چه میدانیم؟ اقسام سلامت در ویترین سینمای ایران

از «سینمای سلامت» چه میدانیم؟ اقسام سلامت در ویترین سینمای ایران

امید صبوری

 کلیشه‌ها معمولاً مانع از مواجهه بی‌واسطه و صحیح با مضامین و پدیده‌ها می‌شوند و واکنش غالب در مواجهه با عناوین جشنواره‌ها و رویدادهای موضوعی هم غالباً بی‌نصیب از این برداشت‌های کلیشه‌ای نیست.

جشنواره سینمایی «سلامت» که به همت وزارت بهداشت متولد شده و حالا در آستانه برگزاری سومین دوره خود قرار دارد یکی از همین رویدادهایی‌ست که به‌واسطه اشاره مستقیم به مضمون سلامت در عنوان آن، غالباً در کلیشه مرسوم رویدادهای موضوعی اما فاقد نگاه تخصصی، مورد قضاوت قرار می‌گیرد.

این جشنواره اما به‌واسطه خاستگاه تخصصی (وزارت بهداشت) و نگاه راهبردی سیاست‌گذاران، از همان گام نخست در تلاش برای عبور از کلیشه‌ها و رسیدن به تعاریفی تازه و کاربردی در بهره‌گیری از مفاهیم مرتبط با «سلامت» در سینمای ایران بود.

سه سرفصل «سلامت جسمی»، «سلامت روانی» و‌ «سلامت اجتماعی» به همین منظور در فرآیند انتخاب و داوری فیلم‌های حاضر در جشنواره سلامت، به تفکیک تعریف و تبیین شد تا فراتر از گزاره‌های کلی تولیدات سینمای ایران به‌صورت تخصصی‌تر مورد ارزیابی قرار گیرد.

در آستانه برگزاری سومین دوره جشنواره سلامت، ویترین سال گذشته سینمای ایران را با تمرکز بر فیلم‌های بلند حاضر در دومین دوره جشنواره، در این گزارش مختصر مرور کرده‌ایم تا تصویری روشن‌تر از سه سرفصل کلیدی موردتوجه در این رویداد تخصصی به دست آوریم.

 

 

سلامت اجتماعی؛ مرهم دردهای جمعی

با حداقل خطا در برآورد می‌توان گفت که «سلامت اجتماعی» وجه غالب در پرداخت سینماگران به مقوله سلامت را از آن خود کرده است. آنچه به‌عنوان معضلات اجتماعی در سینما مورد آسیب‌شناسی و گاه روایت صرف قرار می‌گیرد و به‌خصوص در یکی دو دهه اخیر فیلم‌سازان زیادی را به سمت خود جذب کرده است، در ادبیات درمانی می‌تواند تحت عنوان «سلامت اجتماعی» مورد تشریح قرار گیرد.

بر همین مبنا هم یکی از بخش‌های اصلی جشنواره سلامت در دو دوره گذشته به فیلم‌های مرتبط با «سلامت اجتماعی» اختصاص داشته است. برای شناخت بیشتر شاخصه‌های روایی و داستانی در این حوزه با نگاه به ویترین جشنواره دوم که در تابستان 96 برگزار شد با این آثار مواجه می‌شویم؛ «آپاندیس» ساخته حسین نمازی، «باران می‌بارید» به کارگردانی علی صفی‌خانی، «بیوگرافی» فاطمه ثقفی، «تابستان داغ» ابراهیم ایرج‌زاد، «خانه» ساخته اصغر یوسفی‌نژاد، «سوفی و دیوانه» مهدی کرم‌پور، «شماره 17 سهیلا» ساخته محمود غفاری، «ماحی» داوود خیام، «مادری» به کارگردانی رقیه توکلی، «مالاریا» پرویز شهبازی و «ملی و راه‌های نرفته» ساخته تهمینه میلانی.

همان‌طور که مشخص است وجه اشتراک غالب در این آثار، تمرکز فیلم‌ساز بر یک معضل اجتماعی‌ست که فراتر از دردهای فردی نیاز به پیشگیری و درمان دارند. نکته جالب اینکه عنصر خانواده به‌عنوان اصلی‌ترین سلول تشکیل‌دهنده اجتماع، حضوری پررنگ در این‌دست آثار سینمایی دارد و غالباً رویدادهای داستان در بستر روابط خانوادگی شکل‌گرفته یا زیر سایه این ارتباط سامان می‌یابد.

 

سلامت روانی؛ شهروندان غیرمعمولی!

اگر مسیر آنالیز اجتماع به خانواده را ادامه دهیم طبیعتاً در گام بعدی به «فرد» می‌رسیم که بی‌تردید تعیین‌کننده‌ترین عنصر در شکل‌گیری هر خانواده و به‌تبع هر اجتماع است. براساس همین اهمیت و تحلیل هم می‌توان مجزا از «سلامت اجتماعی» در مواردی دست روی «سلامت روانی» گذاشت. سلامتی‌ای که طبیعتاً ریشه در پیچیدگی‌های روحی و روانی انسان دارد و پرداختن به آن با ابزار پیچیده‌ای همچون سینما می‌تواند با دشواری و حساسیت مضاعف مواجه باشد.

در تاریخ سینمای جهان کم نبوده‌ آثاری که با اتکا بر یک معضل برآمده از نابسامانی‌های روانی یک یا چند کاراکتر داستان خود را روایت کرده و در حافظه بلندمدت مخاطبان هم جایگاهی برای خود دست‌وپا کرده‌اند اما نمی‌توان کتمان کرد که ورود فیلم‌سازان به این حوزه همواره صورتی از یک ریسک داشته است.

در سینمای ایران هم نمونه‌های قابل ‌تأملی از سینمای متمرکز بر «سلامت روانی» را می‌توان فهرست کرد اما در حوصله این گزارش مختصر و متمرکز بر ویترین جشنواره دوم فیلم سلامت با آثاری همچون «خشک‌سالی و دروغ» ساخته پدرام علیزاده، «خفه‌گی» به کارگردانی فریدون جیرانی، «زیر سقف دودی» ساخته پوران درخشنده و «یک شهروند کاملاً معمولی» به کارگردانی مجید برزگر مواجه می‌شویم.

همان‌طور که مشاهده می‌کنید در این آثار وجه اشتراک اصلی تمرکز فیلم‌ساز بر یک ناهنجاری یا حتی اختلال روانی کاراکترهاست و سوگیری آثار برخلاف رویکرد غالب در حوزه سلامت اجتماعی، بیشتر ناظر بر اصلاحات، درمان‌ها و پیشگیری‌های فردی است.

 

سلامت جسمی؛ رؤیای درمان

در کنار معضلات اجتماعی و روانی اما بارزترین و پرنمودترین جنبه سینما سلامت، آثار متمرکز بر «سلامت جسمی» است. فیلم‌هایی که مشخصاً دست بر یک «بیماری» یا «نقض جسمی» می‌گذارند و با دو رویکرد روایت احوال بیمار یا ارائه اطلاعات مفید و راهگشا برای اطرافیان روی پرده می‌روند.

در ویترین دومین جشنواره سینما سلامت و در بخش فیلم‌های مرتبط با «سلامت جسمی» فیلم‌های «بن‌بست وثوق» به کارگردانی مهرداد فرید، «بیست‌ویک روز بعد» ساخته محمدرضا خردمندان، «پایان رؤیاها» به کارگردانی محمدعلی طالبی، «فصل نرگس» ساخته نگار آذربایجانی، «ماجان» رحمان سیفی‌آزاد و «مرداد» ساخته بهمن کامیار به رقابت پرداختند.

همان‌طور که اشاره شد دو عنصر «بیماری» و «درمان» در این دسته از آثار بروز و نمود بیشتری به نسبت آثار مرتبط با سلامت اجتماعی یا سلامت روانی دارد و فیلم‌ساز مستقیماً‌ در حوزه سلامت جسمانی داستانی را با مخاطب خود به اشتراک می‌گذارد.

جشنواره سینما سلامت در سومین گام برگزاری همچنان متمرکز بر سه حوزه «سلامت اجتماعی»، «سلامت روانی» و «سلامت جسمانی» تولیدات یک سال گذشته سینمای ایران را به قضاوت خواهد نشست و تلاش دارد تا در هر یک از این حوزه‌ها شاخص‌های علمی و رویکرد متناسب با الزامات بهداشتی و درمانی را استخراج و با سینماگران به اشتراک بگذارد.

 

سومین جشنواره ملی فیلم سلامت، توسط موسسه ی آوای هنر از سوی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با هدف نمایش آثار ایرانی با محوریت نقش سلامت در زندگی انسان و با شعار سلامت از تاریخ یک تا پنجم شهریور 97 به دبیری محمد کیاسالار برگزار خواهد شد.
برای کسب اطلاعات بیشتر می‌توانید به پایگاه اینترنتی جشنواره به نشانیwww.filmsalamat.ir مراجعه کنید.