رویدادها و تازه‌ها

تهیه‌کنندگان از سینمای اجتماعی می‌گویند

تهیه‌کنندگان از سینمای اجتماعی می‌گویند

سلامت روان ملتهب‌تر از سلامت جسم

احمد محمد اسماعیلی: سینما همواره از بدو اختراع تاکنون، در همه حیطه‌ها جایگاهی موثر، کارا و غیرقابل انکار داشته و در بسیاری از حوزه‌های اجتماعی، سیاسی و اقتصادی اثرگذار بوده است. سینمای ایران در حوزه سلامت و طی دهه‌های اخیر نیز نقش مهمی ایفا کرده و منشا خدمات زیادی بوده است که تاسیس سازمان انتقال خون یکی از نمونه‌های بارز آن است. به بهانه برگزاری اولین دوره جشنواره فیلم سلامت با تعدادی از تهیه‌کنندگان اثرگذار و باسابقه سینما به گفت‌وگو نشسته‌ایم: غلام‌رضا موسوی، رئیس شورای عالی تهیه‌کنندگان و تهیه‌کننده آثاری نظیر «قرمز»، «حوالی اتوبان»، «من مادر هستم»، «بغض»، «پارک وی» و «صورتی»، در سینمای نوین بعد از انقلاب نقش مهمی داشته است؛ سید جمال ساداتیان، تهیه‌کننده خوش‌نام و معتبر سینما که سال‌ها در صنف تهیه‌کنندگان خانه سینما در سمت‌های مختلفی فعالیت داشته و تهیه‌کننده آثاری نظیر «جامه‌دران»، «سایه روشن»، «برف روی کاج‌ها»، «چهارشنبه سوری»، «شبانه‌روز»، «شوریده» و «انتهای خیابان هفتم» است؛ ابوالحسن داودی، کارگردان و تهیه‌کننده اجتماعی‌ساز و متفکر سینمای ایران و کارگردان و تهیه‌کننده آثاری نظیر «زادبوم»، «تقاطع»، «سفر عشق»، «رخ دیوانه»، «سفر جادویی» و «مرد بارانی» است؛ جواد نوروز بیگی، تهیه‌کننده جوان و نوگرای سینما که طی چند سال اخیر در تولید بسیاری از آثار ارزشمند فرهنگی نقش و سهم داشته و آثاری نظیر «بهمن»، «خرس»، «اعترافات ذهن خطرناک من»، «من دیه‌گو ماردونا نیستم»، «ربوده شده» و «پرسه در مه» را تهیه کرده است. با این تهیه‌کنندگان درباره مسائل مختلف حوزه سلامت، برگزاری جشنواره سلامت و سینمای سلامت به گفت‌وگو نشسته‌ایم.

اهمیت توجه به فیلم سلامت در سینمای اجتماعی

به عنوان تهیه‌کننده با محوریت سلامت عمومی در تولید آثار مرتبط، نقش و سهم داشته‌اید. به نظر شما سینمای ایران تا چه اندازه می‌تواند با تولید آثار مرتبط با سلامت اجتماعی در جهت توسعه سلامت پایدار در جامعه موثر باشد؟

غلام‌رضا موسوی: هنرمندان هنگام خلق اثر و ساخت فیلم به فکر این‌ نیستند که کار سفارشی انجام دهند، اما چون در دل جامعه زندگی می‌کنند و متاثر از رخدادها و وقایع اجتماعی هستند، در فیلم‌های‌شان به این نوع موضوعات می‌پردازند که یکی ازمهم‌ترین آن‌ها حوزه سلامت عمومی و فردی است و هر یک از آن‌ها از زاویه دید خود طرح مسئله می‌کند.

 ابوالحسن داودی: اگر بخواهیم با دیدی کلی به حوزه سلامت بنگریم، در اغلب تولیدات فرهنگی سینمای ایران چنین رویکردی دیده می‌شود. در این حوزه البته فیلم‌سازان با چالش‌هایی مثل ممیزی هم مواجه هستند که نمی‌توانند هر موضوعی را مطرح کنند. متاسفانه، با توجه به شرایط زیست‌مان روزبه‌روز اختلالات روانی آدم‌ها بیشتر می‌شود و طبق آمارها بیش از 38 درصد از مردم با بیماری‌های روانی دست به گریبان هستند و می‌بایست به فکر بود.  

سید جمال ساداتیان: اغلب فیلم‌ها تحت تاثیر شرایط اجتماعی ساخته می‌شوند. در بحث سلامت با دو حوزه عمده سلامت روانی و جسمی مواجه هستیم. سلامت روان در مقایسه با سلامت جسمانی حوزه ملتهب‌تری است. حوزه ناهنجاری‌های اجتماعی هم بحث گسترده‌ای است. ممکن است یک رفتار غلط در جامعه، طیف گسترده‌ای از شهروندان را درگیر بیماری مهلکی کند و خیلی مسری هم باشد. این موضوعات می‌بایست محور ساخت فیلم‌ها قرار بگیرند تا مایه روشنگری در بین مردم باشند.

جواد نوروز بیگی: به عنوان انسانی که در جامعه زندگی می‌کنم متاثر از اتفاقات درون جامعه هستم. سلامت اجتماعی و روحی و روانی مردم بحث بسیار مهمی است و بر همین اساس، اغلب فیلم‌هایی که در سال‌های اخیر تهیه کرده‌ام با این حوزه در ارتباط هستند. به نظرم باید با تشکیل کارگروه‌هایی در نهادهای ذی‌ربط، با نگاهی جدی به این موضوعات پرداخت و همه دولت‌مردان باید دغدغه حمایت از چنین آثاری را داشته باشند و البته حمایت‌های مقطعی چاره‌ساز نیست و باید وزارت بهداشت و درمان حضور جدی‌تری داشته باشد. این وزارت‌خانه می‌تواند با حمایت‌های مالی و معنوی و دادن مشاوره‌های لازم، ساخت فیلم‌های حوزه سلامت را تسهیل کند.

سینماگر زنگ خطر را به صدا درمی‌آورد

یکی از راه‌هایی که باعث می‌شود در کلیت جامعه، فرهنگ پیش‌گیری بهتر از درمان باشد، رسانه سینما است. به نظر شما سینما چه‌قدر می‌تواند در این عرصه حضور جدی داشته باشد؟

غلام‌رضا موسوی: هر نکته و طرح هر موضوعی که باعث روشن شدن ذهن شهروندان یک جامعه شود، مهم و جدی است. در بحث پیش‌گیری از بیماری‌ها حتی یک خطیب هم می‌تواند پای منبر وعظ خود به این موضوع بپردازد و فیلم‌ساز نیز در اثر خود آن را به‌صورت دراماتیک و جذاب به مخاطب ارائه دهد. اگر فیلم‌ساز در فیلم خود به این مسائل آموزشی به‌صورت غیرمستقیم بپردازد قطعا کاراتر خواهد بود. برنامه‌های تلویزیونی، فیلم کوتاه، موسیقی و انیمیشن نیز از ابزارهای مهم این بحث هستند که باید به آن‌ها هم توجه داشت.

 داودی: سینما می‌تواند حضور داشته باشد. واقعیت ماجرا این است که مسائل اجتماعی باید به‌گونه‌ای مطرح شوند که آحاد مردم احساس کنند که ارزش وجودی دارند و حداقل امنیت اقتصادی برای‌شان فراهم شود. هنگامی که این شرایط وجود نداشته باشد، عملا سینما به تنهایی نمی‌تواند در حوزه سلامت عمومی تاثیرگذار باشد. الان به جز افراد نوکیسه عجیب و غریبی که آرامش اقتصادی و مالی دارند، سایر مردم در این حوزه با چالش‌های  زیادی روبه‌رو هستند.  

 نوروزبیگی: به نظرم فیلم‌سازی در این حوزه با بحث بسیار مهم پیش‌گیری مواجه است و هنرمند با طرح موضوع، زنگ خطر را در جامعه به صدا درمی‌آورد تا در این حوزه‌ها مردم به سمت آسیب‌های اجتماعی که زمینه‌ساز بسیاری از بیماری‌ها است نروند.

جای خالی حامیان مالی در فیلم سلامت

اغلب تولیدکنندگان مواد مضر برای سلامت انسان از قبیل شرکت‌های تولیدکننده نوشابه، سیگار و فست فودها می‌توانند به عنوان حامی مالی یا اسپانسر در سینما حضور پیدا کنند. آیا عناصری که در سلامت موثر هستند می‌توانند به‌طور جدی حامی مالی تولید فیلم باشند؟

موسوی: سینما هنر بسیار پرهزینه‌ای است و تولید فیلم ریسک زیادی دارد. طبیعی است که تهیه‌کننده تلاش می‌کند با جذب حامی مالی این ریسک را تا جای ممکن کاهش دهد. بنابراین، بیشترین تمرکز تهیه‌کننده هنگام جذب سرمایه، بر فراهم کردن سرمایه از حامی مالی معطوف است. این حامی مالی می‌تواند تولیدکننده کالاهای مصرفی باشد که برخی از آن‌ها برای سلامتی مضر هستند. از طرفی، ممکن است صاحبان کالاهایی که با حوزه سلامت ارتباط دارند، برای حمایت مالی از تولید فیلم‌ها تمایل کمتری داشته باشند.

 داودی: در بحث حمایت مالی از فیلم‌ها، حضور حامیانی که مروج سلامت در جامعه هستند عمل خوبی است، اما به تنهایی نمی‌تواند اثرگذار باشد. جامعه‌ای که بیش از 11 درصد جمعیت جوان آن بیکار است، نمی‌تواند در فیلم‌هایی که تولید می‌شود به مناسبات اخلاقی و سلامت روانی رجوع کند و توقع تاثیرپذیری هم داشته باشد.

ساداتیان: سینما باید چنان اعتمادسازی کند که حامیان مرتبط با حوزه سلامت ترغیب شوند و در این عرصه سرمایه‌گذاری کنند. شخصا برای مشارکت با حامیان مبلغ سلامت کمتر مجال به دست آورده‌ام، اما به نظرم تهیه‌کنندگان باید در این حوزه موثرترعمل کنند و به سمت اعتمادآفرینی و شفاف‌سازی حرکت کنند. بارها شنیده‌ام برخی از دوستان هنگامی که با این اسپانسرها همکاری کرده‌اند به تعهدت خود عمل نکرده‌اند و نوعی بی‌اعتمادی به وجود آورده‌اند. با این رویه نمی‌توانیم به حضور این نوع حامیان مالی امیدوار باشیم. تعامل باید دوطرفه باشد و این تعامل می‌تواند هم به معرفی بهتر این برندهای مرتبط با سلامت منجر شود و هم چالش‌های اقتصادی تهیه‌کنندگان را کاهش دهد تا سراغ اسپانسرهای تولیدکننده مواد مضر نروند.   

نوروز بیگی: شخصا در این حوزه و گرفتن مشارکت از حامیانی که در حوزه سلامت حضور دارند  فعالیت داشته‌ام، اما از سوی این دوستان عزم و اراده‌ای برای مشارکت وجود ندارد.  

فیلم سلامت می‌فروشد

آیا امکان دارد فیلم پرفروشی با محوریت موضوع سلامت تولید کرد؟

موسوی: بله، بارها چنین آثار پرمخاطب و پرفروشی تولید شده‌اند. نمونه قابل اشاره آن، «قرمز» و «پارک وی» است که هنگام اکران، در حوزه بهداشت روانی توجه زیادی را به خود جلب کرد.

 داودی: در جامعه شرایطی وجود دارد که ممکن است در مقابل هر تبلیغ سودمند سلامتی موضع‌گیری کنند و دیده شده است که فیلم‌هایی با این شرایط و بدون ساختار ارزشمند هنری با واکنش مخاطبان روبه‌رو شده‌اند و فروش خوبی نداشته‌اند. اگر فیلم به شکل هوشمندانه‌ای ساخته شود و از تبلیغ مستقیم پرهیز کند، می‌توان به پرفروش بودن آن امیدوار بود. جنس تماشاگر این روزها با جنس تماشاگر بیست سال قبل سینما فرق دارد و جلب رضایت او دشوار است.

 ساداتیان: اگر این فیلم‌ها سوژه خوبی داشته باشند، می‌توانیم شاهد آثار پرفروش باشیم. اگر سوژه فیلم‌ها در حوزه آسیب‌شناسی رفتارهای اجتماعی باشد، به‌طور حتم با اقبال مردم مواجه می‌شوند.

نوروزبیگی: این حوزه، حوزه فراگیری است و می‌شود با نوشتن فیلم‌نامه‌های جذاب درباره سوژه‌های متفاوت فیلم تولید کرد. به‌شخصه تمایل دارم در بحث نان و تاثیرات آن بر سلامتی مردم فیلمی تهیه کنم.

زمانی که تهیه‌کنندگان محافظه‌کار می‌شوند

چرا فیلم‌سازان، کمتر به حوزه تولید و ساخت فیلم‌هایی با موضوع سلامت ورود پیدا می‌کنند؟

موسوی: هنرمند باید موضوعی دغدغه‌اش بشود و در جامعه با آن برخورد کند تا به سمت آن برود.

 ساداتیان: موقعی که در ساخت فیلم، سراغ موضوعات حساس اجتماعی می‌روید، تبعاتی مثل بحث سیاه‌نمایی مطرح می‌شود و نگاه ممیزی‌ها نیز به وجود می‌آید. به همین علت، تهیه‌کنندگان برای تهیه این نوع فیلم‌ها محافظه‌کار می‌شوند.

 نوروزبیگی: این مسئله بسته به شرایط، علل مختلفی دارد. در فیلم آخرم، «ربوده شده»، به بحث امنیت روحی و روانی در حوزه نشر اطلاعات شخصی آدم‌ها و تبعات سوء آن پرداختیم  و نمونه تلخ این اتفاقات که چندی پیش رخ داد نشرعکس‌های شخصی دروازه‌بان پرسیولیس بود که به محرومیت او منجر شد.

تهیه‌کنندگان فیلم و برگزاری جشنواره

 برگزاری جشنواره سلامت، در ترویج ساخت فیلم‌هایی با محور سلامت چه تاثیراتی می‌تواند داشته باشد؟

موسوی: معمولا در برگزاری اغلب جشنواره‌ها اتفاق خاصی رخ نمی‌دهد. فقط جنبه‌های رسانه‌ای این جشنواره‌ مهم است و نمی‌تواند در تولید فیلم‌هایی با این موضوع اثرگذار باشد و چه بهتر بود هزینه برگزاری جشنواره صرف تولید فیلم می‌شد.

 داودی:  با تعدد برگزاری جشنواره‌ها موافق نیستم. برگزاری این جشنواره‌ها فقط عده‌ای را مدتی سرگرم می‌کند و بعد از خاتمه آن‌‌ها باید کارگروه‌هایی وجود داشته باشند تا میزان تاثیرگذاری جشنواره‌ها را رصد کنند.

 ساداتیان: برگزاری جشنواره سلامت به شرط مدیریت درست می‌تواند اثرگذار باشد. حتی طرح موضوع کردن در جشنواره نیز حداقل باعث می‌شود نظر افکار عمومی به حوزه‌های مختلف سلامت جلب شود و این برای جشنواره دستاورد کمی نخواهدبود.

 نوروزبیگی: برگزاری جشنواره سلامت می‌تواند آغازگر تعامل میان وزات بهداشت و درمان و سینماگران در حوزه آثار مرتبط باشد. میزان اثرگذاری جشنواره به‌طور حتم در تداوم برگزاری آن متصور خواهد بود. به نظرم مسئولان هر چه در حوزه فرهنگی سرمایه‌گذاری کنند، در درازمدت می‌توانیم شاهد سود زیادی برای سلامت جامعه باشیم.

فیلم‌های سلامت‌محور کدامند؟

 به نظر شما بهترین فیلم و یا سریال‌هایی که در حوزه سلامت اجتماعی تولید شده‌اند، چه آثاری هستند؟

موسوی: چون فریدون جیرانی درباره حوزه سلامت روانی شناخت خوبی دارد، فیلم‌های موفقی در این حوزه ساخته است.

داودی: سریال «زمین انسان‌ها» مثال خوبی برای این آثارموفق است.  

ساداتیان: فیلم‌های اصغر فرهادی نمونه‌های خوبی در حوزه‌های مختلف سلامت اجتماعی به شمار می‌روند که با نگاه موشکافانه فیلم‌ساز به این موضوع، ساخته شده‌اند و چون فرهادی فیلم‌های خود را با رویکرد منطقی و ساختار حرفه‌ای و جذاب  می‌سازد، برای جامعه ایرانی در این مباحث تاثیرگذاری زیادی دارد.

نوروزبیگی: فیلم  «پرسه در مه» مثال خوبی برای این آثار است.